Заманбап Түркия күчтүү Осмон империясынан бүгүнкү абалына келгенге чейин бир кылымды ашык убакытты камтыган өзгөрүүлөрдү өткөрдү. Европа, Азия жана Африканын кесилишкен жери Жер Ортолук деңиздинчок ортосунда орун алган мамлекет.

Бир тараптан Пакистандын түзүлүшү Британ Индиясынын колониялык эзүүдөн кутулушунан кийин ишке ашып, Түркия менен сексен жылдан ашуун убакыттан бери уланып келе жаткан бекем достук жана кызматташтык байланышынын башталышын белгиледи.

Бул теңдешсиз бир туугандык жана достук байланышы эки өлкөнүн ортосундагы руханий мамилелерге, өз ара сый-урматка, ислам дүйнөсүнө карата жалпы жоопкерчилик сезимине жана стратегиялык өнөктөштүк зарылдыгына негизделген.

Бул байланыш октябрь айынын аягында башталып, Пакистан боюнча түркүн түстүү иш-чаралар менен белгиленген Пакистан-Түркия достук жумалыгы катары белгиленди.

Майрамдык иш-чаралар эки элдин ортосундагы диний, этникалык, руханий, экономикалык жана стратегиялык байланыштарга негизделген жалпы баалуулуктарды баса белгиледи.

Пакистан жана Түркия, негиздөөчү лидерлеринин мурасын сактоо менен, өздөрүнүн географиялык аймактарында алдыңкы орунда туруп, кеңири ислам дүйнөсүнө үмүт жана жол көрсөтүүчү болушу керек.

Тарыхый жана руханий байланыштар

Түркиядагы Конья жана Пакистандагы Мултан шаарлары 2008-жылы суфийлик салты менен көрсөтүлгөн руханий байланыштарын таанып, бир тууган шаар деп жарыяланган.

Конья 13-кылымда акын-философ Мевлана Желаледдин Руминин мекени болгон болсо, Мултанда Бахауддин Закария Түштүк Азияда Сухраварди сектасын негиздеген.

Кылымдар өткөндөн кийин, Пакистандын улуттук акыны Мухаммед Икбал Румини сыймыктануу менен өзүнүн "муршиди" (руханий жол көрсөтүүчүсү) деп атап, ага "Мурид-и Хинди" (Индиядан келген шакирт) деген наамды берген.

Икбалдын "худи" (өзүн-өзү аңдоо) философиясы Руминин кудайлык сүйүүгө жана трансформацияга болгон жалындуу берилгендигинен шыктанган.

Бул жеке окуялар Түштүк Азия мусулмандарынын интеллектуалдык аң-сезими менен түрк мусулман аң-сезиминин жана суфизмдин ортосундагы терең байланышты көрсөтөт.

Пакистан Индия мусулмандарынын исламдык иденттүүлүгүнүн ээлеринин бири экенин белгилеп, Осмон империясы менен болгон бул тарыхый байланыштарды өз тарыхынын бир бөлүгү катары көрүүдөн тартынбайт.

Бүгүн Пакистан Хилафет кыймылы, медициналык миссиялар жана кайрымдуулуктардын Индия мусулмандарынын Осмон халифалыгына берген баасынын чагылдырылышы экендигин билдирүүдө.

Индия субконтинентинде үстөмдүк кылган суннит исламынын ичиндеги ой жүгүртүү мектебинин жолдоочулары болгон Деобандилер бул кыймылды каржылык колдоо үчүн фатва чыгаруу менен жетектешкен жана башка ой жүгүртүү мектептери да ушундай жол менен ишин уланткан.

Заманбап мезгил

Түркиянын улуттук аң-сезими жаңы, заманбап улут мамлекет катары калыптанышы индиялык мусулмандар тарабынан жактырылган.

Көптөгөн адамдар Түрк көз карандысыздык согушунда, жээк шаар Измирде грек армиясына каршы түрктөр менен бирге согушуу үчүн ыктыярдуу болушкан.

Шейиттердин көбү азыр Пакистандын курамына кирген аймактардан келишкен.

Пакистан 1947-жылы түзүлгөндө, жаңы мамлекет Түркия тарабынан жылуу кабыл алынып, дароо дипломатиялык байланыштар башталды.

Ал кезде дүйнөлүк саясий арена эки блокко бөлүнүп Кансыз согуштун кара булуттары дүйнөнү каптады.

Пакистан дүйнөлүк тартипте өз ордун издеген жаңы түзүлгөн мамлекет катары, Борбордук келишим уюму (CENTO) жана Өнүктүрүү үчүн аймактык кызматташтык (RCD) сыяктуу окшош пикирдеги аймактык уюмдардан Түркиянын колдоосун тапты.

Бул блоктор ЕБ же Түштүк-Чыгыш Азия өлкөлөрүнүн ассоциациясы (АСЕАН) сыяктуу ийгиликтүү уюмдарга айланбаса да, алардын өз ара байланышы күчтүү бойдон уланууда.

Экономикалык кызматташтык уюму (ЭКУ) RCDнин мураскери катары 10 мүчөсү менен кызматташуу жана өнүктүрүү күн тартибинде кеңири темаларды камтыйт. Экономикалык биримдиктин чыныгы потенциалы али ишке аша элек болсо да, ал бул багытта жакшы платформа катары кзмат кылууда.

Пакистан-Түркия дипломатиясынын эң маанилүү өзгөчөлүктөрүнүн бири – эки өлкөнүн тең бири-бирине улуттук биримдик, саясий сезимталдуулук жана географиялык чындыктар сыяктуу ар кандай саясий маселелер боюнча болуп көрбөгөндөй өз ара колдоо көрсөтүшү.

Мисалы, Түркия Кашмир маселесинде ар дайым Пакистанды колдоп келген жана бул талаштуу маселе БУУнун Коопсуздук Кеңешинин резолюция механизминин алкагында чечилиши керектигин баса белгилеген.

Ошо сыяктуу эле, Пакистан Түндүк Кипр Түрк Республикасы маселесинде Түркияны жактаган жана Түркиянын Кипр боюнча позициясын колдогон бир нече өлкөлөрдүн бири.

Эки өлкө тең дүйнө жүзү боюнча эзилген элдер үчүн БУУда, Ислам Кызматташтык Уюмунда (ИКУ) же эл аралык коомчулуктун башка форумдарында үндөрүн көтөрүү үчүн биргелешип иштешет.

21-кылымда бул мамиле коргонуу, соода, билим берүү жана маданият тармактарындагы кызматташуу менен стратегиялык өнөктөштүккө айланганы талашсыз.

Жетекчилик жана эл деңгээлинде өз ара аракеттенүүнүн жаңы деңгээли байкалды жана эки өлкө тең 21-кылымда дагы көп тармактарда кызматташууга даяр.

Бул кызматташтыктын эң көрүнүктүү багыттарынын бири - эки өлкө биргелешкен өндүрүш заводун түзүүгө даярданып жаткан KAAN 5-муундагы согуштук учак долбоору.

Пакистандын аэрокосмостук комплекси (PAC) Камра жана Түркиянын аэрокосмостук өнөр жайы (TAI) бул учактын ар кандай аспектилери, анын ичинде учактарды долбоорлоо жана авионика боюнча кызматташып жатышат.

Бул стратегиялык кызматташтык жана синергия эки өлкөнүн ортосундагы өз ара ишенимди жана тилектештикти көрсөтүүдө.

Элдик деңгээлде эки коомдогу адамдардын бири-бирине болгон ынтасын байкоого болот.

"Дирилиш Эртугрул" сыяктуу түрк телесериалдарынын Пакистанда чоң күйөрман базасы бар.

Пакистандын расмий тили болгон урду тилинин да түрк тили менен тарыхый байланышы күчтүү. Урду сөзү чындыгында түрк тилиндеги "орду" (армия) сөзүнөн келип чыккан деп эсептелет.

Араб жана перс тилдери менен лингвистикалык жана тарыхый байланышы бар урду жана түрк тилдери көп колдонулган көптөгөн сөздөрдү бөлүшөт.

Албетте, эки өлкөнүн көптөгөн университеттери студенттерди алмашуу программалары, изилдөө жана көндүмдөрдү өнүктүрүү боюнча кызматташып, потенциалдуу кызматташуунун башка жолдорун изилдеп жатышат.

Эки өлкө миңдеген километр аралыкта жайгашканына карабастан, тарыхы, дини, этникалык байланыштары жана башка маданий тармактары боюнча ушунчалык көп окшоштуктарга ээ болгон мамлекеттерди табуу сейрек кездешет.