Түркиянын тышкы иштер министри Хакан Фидан, Анадолу агенттигинин редакциялык бөлүмүнүн коногу катары суроолорго жооп берип, учурдагы маселелер боюнча баа берди.
Кечээ Түркия, Пакистан жана Сауд Арабиясынын ортосунда кол коюлган «Мекке биргелешкен коргонуу келишими» боюнча министр Фидан: «Бул чындап эле тарыхый күн болду. Президентибиздин (Режеп Таййип Эрдогандын) жетекчилиги астында жүргүзүп келе жаткан тышкы саясатыбызда көп жылдардан бери көздөп келген айрым негизги таштар бар. Алардын биринин ишке ашышына байланыштуу окуяга күбө болдук», - деди.
«НАТОнун 5-беренеси сыяктуу, бирок жалпы душмансыз»
Тышкы иштер министри Хакан Фидан Меккеде Түркия, Сауд Арабиясы жана Пакистандын ортосунда кол коюлган коргонуу келишими техникалык жактан НАТОнун 5-беренесине барабар экенин, анда «бир өлкөгө кол салуу бардыгына кол салуу деп эсептелет» деп айтылганын, бирок бир маанилүү айырмасы бар экенин түшүндүрдү; ал эч кандай жалпы душманды аныктабайт жана эч бир өлкөнү бутага албайт.
Ишемби күнү Анадолу агенттигине берген эксклюзивдүү маегинде Фидан үч тараптуу маанилүү келишимдин бүгүнкү күнгө чейинки эң кеңири түшүндүрмөсүн берип, ал аны аймактагы өсүп жаткан туруксуздукка зарыл жооп катары сыпаттады.
«Мекке коргонуу келишими техникалык жактан НАТОнун 5-беренесине окшош», - деди Фидан, келишимде эч кандай жалпы коркунуч көрсөтүлбөгөнүн жана үч өлкө бул келишимге аймактагы туруксуздуктун тереңдеши структуралык жамааттык коргонуу алкагын талап кылат деген жалпы түшүнүктүн негизинде жетишкенин кошумчалады.
Пакт толугу менен коргонуу мүнөзүнө ээ экенин жана эч кандай ниетте же планда экспансиялык мүнөзгө ээ эмес экенин баса белгилеген Фидан жамааттык өзүн-өзү коргоо менен агрессивдүү аскердик позициянын ортосунда так кызыл чек араны белгилеп: «Мүчө өлкөлөргө кол салуу болмоюнча, эч бир өлкө биздин бутабыз эмес»,-деди.
Фидан ошондой эле кол койгон үч мамлекеттин мүнөзү бул альянсты жалпы аймак үчүн коркунуч болуудан табигый түрдө алып салаарын белгилеп, мындай деди: «Түркия, Сауд Арабиясы жана Пакистан экспансиялык өлкөлөр эмес».
Министр Фидан бул билдирүү менен келишим күч көрсөтүү (мактануу) же аймактык амбицияларды көздөө үчүн эмес, толугу менен коопсуздукту жана туруктуулукту камсыз кылуу үчүн иштелип чыкканын баса белгиледи.
«Эмнеге азыр?»
Тышкы иштер министри келишим чыныгы стратегиялык зарылчылыктан келип чыкканын айтып, Жакынкы Чыгыш жана анын айланасы кооптуу жана туруктуу туруксуздук мезгилине кирип жатканын, бул ири аймактык державалардын координацияланган реакциясын талап кылып жатканын белгиледи.
Бул үчилтик НАТОнун эң ири армияларынын бирине ээ болгон НАТОнун мүчөсү Түркияны; араб дүйнөсүндөгү аскердик чыгымдардын басымдуу бөлүгү болгон Сауд Арабиясын; жана Азиядагы эң ири үзгүлтүксүз армияларынын бирине ээ болгон ядролук куралга ээ өлкө Пакистанды бириктирет.
Президент Эрдогандын көз карашы
Фидан президент Режеп Таййип Эрдогандын көз карашы Мекке биргелешкен коргонуу келишимин үч өлкөнүн чегинен тышкары кеңейтүү жана зарыл болсо, бул алкакка кирген бардык өлкөлөрдү камтуу экенин айтты.
Келишимдин келечектеги кеңейиши жөнүндө маанилүү ишарат берген Фидан Египет кийинки этапта келишимге кошулат деп ишенерин билдирди. Ал Мекке келишими Осмон империясынын чыгып кетишинен бери туруксуздук менен белгиленген аймакта туруктуулукка карай маанилүү кадам экенин баса белгиледи.
Орусия-Украина согушу
Фидан Орусия-Украина согушуна кайрылып, согуш майдандан тышкары жайылганда, жаңжал улуттук жашоо маселесине айланаарын билдирип:
«Суу майдандын артына жайылганда, маселе улуттун аман калышы же калбашы болуп калат. Сиз колуңуздагы бардык каражаттарды колдоносуз»,-деди.
Кипр маселеси
Кипр аралына байланыштуу Фидан Түркиянын Кипрдин рум администрациясын мамлекет катары тааныбай турганын билдирип, кипрдик түрктөрдүн укуктарын сыйлоо зарылдыгын баса белгиледи: «Биз Кипрдин рум администрациясын мамлекет катары тааныбайбыз. Эгер сиз кипрдик түрктөрдүн укуктарын тааныбасаңыз, анда мен да сиздин мамлекеттүүлүгүңүздү тааныбайм. Сиз 1960-жылы түзүлгөн мамлекет эмессиз», - деди ал.
Фидан ошондой эле Кипр аралындагы тынчтык жана туруктуулук түрк аскерлеринин катышуусунан улам камсыздалып келгенин билдирди.
Израиль
Фидан Газадагы позициясынан кийин Израилдин эл аралык саясий обочолонуусунун күчөшүн улантууга жана тереңдетүүгө чакырып, Анкара Тель-Авивге карата мамилесин жумшартуу ниети жок экенин жана эл аралык жоопкерчилик үчүн кысым көрсөтүүнү уланта берерин билдирип:
«Израилдин эл аралык саясий обочолонуусу үзгүлтүксүз уланышы керек»,-деди.
