Бириккен Улуттар Уюмунун миграция агенттигинин маалыматына ылайык, июнь айынын башынан бери Ирандан 450000ге жакын оогандык жаран кайтып келген. Бул кадам Тегерандын документтери жок чет элдиктерди 6-июлга чейин өлкөдөн чыгып кетүүгө буйрук бергенинен кийин башталган.
Май айынын аягында Иран документтери жок оогандыктарды 6-июлга чейин өлкөдөн чыгып кетүүгө чакырган, бул болжол менен өлкөдө жашаган 6 миллион оогандыктын 4 миллионуна таасир этмекчи. Бирок чет элдиктерге каршы чаралар Иран менен Израилдин ортосундагы 12 күндүк кагылышуу учурунда күчөтүлгөн.
Июндун ортосунан баштап чек арадан өткөн адамдардын саны кескин көбөйгөн, кээ бир күндөрү Батыш Герат провинциясындагы Ислам Кала чек ара пунктунан 40000ге жакын адам өткөн. Бириккен Улуттар Уюмунун агенттиктери дүйшөмбү күнү бул тууралуу маалымат беришти.
1-июндан 5-июлга чейин Ирандан 449218 оогандык жаран кайтып келгенин Эл аралык миграция уюмунун өкүлү AFP агенттигине билдирди. Жыл башынан бери кайтып келгендердин жалпы саны 906326 адамга жеткен.
Көптөгөн кайтып келгендер бийликтин басымы, камакка алуу жана депортация сыяктуу кыйынчылыктарга туш болгонун, ошондой эле шашылыш чыгып кетүү менен чектелген каржылык каражаттарын жоготушканын билдиришкен.
Чет элдик жардамдардын кескин кыскарышы Ооганстанда кризиске жооп кайтарууну татаалдаштырды. БУУ, эл аралык бейөкмөт уюмдар жана Талибан бийлиги кайтып келгендерди колдоо үчүн көбүрөөк каржылык жардам сурап жатышат.
БУУ бул агым өлкөнүн туруктуулугуна коркунуч жаратышы мүмкүн экенин эскертип, Ооганстандын жакырчылык, жумушсуздук жана климаттык кризистер менен күрөшүп жатканын белгиледи. Ошондой эле, өлкөлөрдү оогандыктарды күч менен кайтарбоого чакырды.
“Афгандыктарды күч менен кайтаруу аймактагы туруктуулукка коркунуч жаратып, Европага карай миграция агымын күчөтүшү мүмкүн,” – деп БУУнун качкындар агенттиги (UNHCR) жума күнү билдирүү таратты.
Тыңчыларга аңчылык
Бир оогандык жаран Ирандан кайтып келип: “Бизди шектүү тыңчылар катары көрүп, кемсинтишти. Жөнөкөй адамдардан баштап полицияга жана өкмөт өкүлдөрүнө чейин, баары бизге: ‘Силер биздин биринчи душманыбызсыңар, бизди ичтен кыйраттыңар,’ – деп айтышты”,-деди.
Иран өкмөтүнүн өкүлү Фатеме Мухажерани өткөн жумада: “Биз ар дайым жакшы коноктоочулар болууга аракет кылдык, бирок улуттук коопсуздук артыкчылыктуу жана мыйзамсыз жашаган жарандар өз мекенине кайтышы керек,” – деп билдирди.
Бул сөздөр депортацияны билдирбейт, тескерисинче, мекенине кайтуу керектигин баса белгиледи, бирок тыңчыларды издөө тууралуу эч нерсе айтылган жок.
Иран менен Израилдин ортосундагы 12 күндүк согуш учурунда ок атышууну токтотуу келишими түзүлгөнгө чейин, эки тарап бири-бирине сокку урган. АКШ да Ирандын уран байытуу объектилерине чабуул жасоо менен бул кагылышууга катышкан.
Улуттук коопсуздук маселесине байланыштуу Иран быйыл чет элдиктерге, анын ичинде оогандыктарга каршы чараларды күчөткөн, бирок бул аракеттер согуш учурунда дагы да күчөтүлгөнүн гуманитардык кызматкерлер билдиришти.
2022-жылы Иран бийлиги өлкөдө 2.6 миллион оогандык мыйзамсыз жашап жатканын баалаган, бул Кабулдун кулашынан жана АКШ баштаган чет элдик күчтөрдүн чыгып кетишинен кийин болгон.
БУУнун качкындар агенттигинин Ооганстандагы өкүлү Арафат Жамал интервьюсунда бул кысымга тынчсызданып жатканын билдирди. Ал Ирандагы соккуларга болгон ачуулануу оогандыктарга да таасир этиши мүмкүн экенин белгиледи.
“Алар өтө коркунучтуу согушту башынан өткөрүштү, биз муну түшүнөбүз. Бирок, балким, оогандыктар күнөөлүү катары көрүлүп, аларга болгон ачуулануу чыгарылып жаткандай сезилет,” – деп Жамал Reuters агенттигине Кабулда берген маегинде айтты.
