Мамлкеттик маалымат агенттиги Синьхуанын кабарына караганда Кытайдын мамлекет башчысы Си Цзиньпин шейшемби күнү Финляндиянын премьер-министри Петтери Орпого Пекиндин Хельсинки менен биргеликте Бириккен Улуттар Уюмуна багытталган эл аралык системаны коргоо жана экономикалык глобалдашууга негизделген көп полярдуу дүйнөгө жол ачуу үчүн иштөөгө даяр экендигин айтты.
Синьхуа агенттигинин маалыматына караганда, Си Цзиньпин Пекиндин Финляндиянын Кытай-Европа Биримдиги карым - катнаштарынын туруктуу өнүгүүсүнө Финляндиянын конструктивдүү салым кошуусунан үмүт кыларын белгиледи.
Орпонун Кытайга сапары АКШ президенти Дональд Трамптын тышкы саясаттагы туруксуз чечимдери жана союздаштарына карата карама-каршылыктуу мамилеси Европа өлкөлөрүн тышкы байланыштарын ар тараптуу өнүктүрүүгө мажбурлап жаткан учурга туш келди.
Ошондой эле, бул сапар өткөн аптада Давостогу Дүйнөлүк экономикалык форумда Арктиканын коопсуздугуна кызыгуу арткан мезгил менен дал келди. Буга Трамптын Гренландияны аннексиялоо коркунучу жана Кытай менен Россиянын аймактагы таасирин чектөө тууралуу убадалары себеп болгон.
Трамптын "АКШ Даниянын аймагына туруктуу кирүү мүмкүнчүлүгүн камсыздады" деген билдирүүсүнөн кийин бул коркунучтар басаңдагандай көрүнгөнү менен, Арктика коопсуздугу Финляндия, НАТОдогу өнөктөштөр жана Кытай үчүн стратегиялык тынчсыздануу бойдон калууда.
Мөңгүлөрдүн эриши менен жаңы жана ылдам транспорттук каттамдардын ачылышы, Азия менен Европанын ортосундагы транзиттик убакыттын дээрлик эки эсе кыскарышы Арктика аймагын эл аралык соода үчүн барган сайын маанилүү кылууда.
Өткөн аптада Давостогу сүйлөшүүлөрдө Финляндиянын президенти Александр Стубб НАТОну июль айындагы саммитте Арктика коопсуздугу боюнча келишимди кабыл алууга чакырган. Бул сунуш өткөн жылы коргонуу чыгымдарын кескин жогорулатуу боюнча кабыл алынган милдеттенмеге окшош демилге катары каралууда.
«Конструктивдүү сүйлөшүүлөр»
Финляндиянын аймагынын үчтөн бир бөлүгү Арктика алкагынан түндүктө жайгашкан. Ал эми Кытай өзүн «Арктикага жакын мамлекет» катары мүнөздөп, бул аймакта «Уюл Жибек жолун» курууну максат кылууда.
Си Цзиньпин шейшемби күнү эки тарапты энергетикалык трансформация, айыл чарба жана токой чарбасы сыяктуу тармактарда кызматташууну тереңдетүүгө чакырды. Ошондой эле, ал финляндиялык ишкерлерди Кытай рыногунун «чексиз океанында» «эркин сүзүүгө» чакырды.
25-28-январь күндөрү Пекинде болгон Петтери Орпо Си Цзиньпинге эки тараптуу кызматташтык жана эл аралык маселелер боюнча сүйлөшүүлөрдүн уланарына ишеним билдирди.
Орпо 2024-жылдагы мамлекеттик сапарында Си Цзиньпиндин Финляндиянын президенти менен өткөргөн «ачык жана конструктивдүү сүйлөшүүлөрүн» өзгөчө белгиледи.
Президент Александр Стубб Си Цзиньпин менен болгон жолугушуусунда Кытайда катталган кемелердин катышуусу менен болгон деңиз алдындагы электр кабелдерине, газ түтүктөрүнө жана телекоммуникация линияларына зыян келтирген бир катар окуяларды күн тартибине алып келди. Бул окуялардын биринде кытайлык кеме капитаны Гонконг сотунда мүлккө зыян келтиргендиги үчүн айып тагылууда.
Стубб ошондой эле Түндүк Кореянын Россиянын Украинадагы согушуна берген колдоосун айтып, бул жагдайдын НАТО менен Европа Биримдиги тарабынан провокация катары кабыл алынарын билдирди.
Орпо Си Цзиньпинди өзүнө ыңгайлуу убакта Финляндияга келип кетүүгө чакырды. Ошондой эле Финляндия парламентинин төрагасы Юсси Халла-ахо Кытайдын жогорку даражалуу мыйзам чыгаруучусу Чжао Лэцзини өлкөгө чакырганын маалымдады.
