Түркияда сейрек кездешүүчү жер элементтеринин потенциалын баалоо үчүн маанилүү минералдар орган түзүү боюнча жаңы сунуш киргизилди. Бул маалыматты Түркиянын Палаталар жана товардык биржалар биримдигинин (TOBB) Тоо-кен кеңешинин төрагасы берди.
Анадолу агенттигине берген маегинде Ибрахим Халил Кырсан сейрек кездешүүчү жер элементтери ар кандай тармактарда, анын ичинде электр унааларында (ЭУ), батареяларда, кайра жаралуучу энергия булактарында, өнөр жай роботторунда жана коргонуу өнөр жайында кеңири колдонулаарын жана алар Кытай, АКШ жана Европа Биримдигинин ортосундагы соода согуштарынын негизи экенин баса белгиледи.
Кырсан сейрек кездешүүчү жер элементтери жана башка маанилүү минералдар «жаңы өнөр жай революциясынын» шартында өлкөлөрдүн геосаясий артыкчылыктарын кайра калыптандырып жатканын билдирди.
Кырсан: «Дүйнө 1970-жылдардагы мунай шокторуна окшош минералдык камсыздоо кризисине карай бара жатат. Минералдар жаңы мунайга айланууда», - деди.
Улуттук коопсуздук жана камсыздоо тобокелдиктери
Кырсан көптөгөн тармактардагы санариптештирүү жана электрлештирүү аракеттери, ошондой эле таза энергия технологияларын колдонуунун көбөйүшү өнүккөн өлкөлөрдүн маанилүү жана стратегиялык минералдарга жетүүнү улуттук коопсуздук маселеси катары кароосуна алып келгенин билдирди.
Өткөн жылга карата Кытай дүйнөлүк маанилүү минералдык өндүрүштүн болжол менен 70 пайызын ээлегенин баса белгилеген Кырсан, Азия менен Европанын ортосундагы географиялык кесилиште жайгашкан Түркиянын тоо-кен казып алуу потенциалы жогору маанилүү өлкө экенин белгиледи.
Түркия 168 өлкөнүн ичинен минералдык ар түрдүүлүк боюнча сегизинчи, запастар боюнча 22чи жана баалуулугу боюнча 28-орунда тураарын айтып, TOBB тоо-кен кеңешинин президенти өлкөнү «ЖЭБ тармагындагы алдыңкы талапкерлердин бири» деп мүнөздөдү.
Ал эксперименталдык изилдөөлөрдөн оң натыйжаларга ээ болгондон кийин, Борбордук Анадолудагы (Эскишехир) Эти маден компаниясынын Бейликова пилоттук заводунда иштер уланып жатканын кошумчалады.
Кырсан: «Учурда Кытай дүйнө жүзү боюнча сейрек кездешүүчү жер элементтерин кайра иштетүүдө 90% монополияга ээ жана бул технологияны башка өлкөлөр менен бөлүшпөйт. Ошондуктан, бул технологияга ээ болгон АКШ, Япония, Түштүк Корея, Австралия жана Европа өлкөлөрү сыяктуу өлкөлөр менен биргелешкен долбоорлорду иштеп чыгуу жана эл аралык кызматташтыкты өнүктүрүү бул маанилүү NTE кенин ишке киргизүүдө маанилүү ролду ойнойт», - деп билдирди.
Улуттук стратегия жана координация боюнча суроо-талаптар
TOBB өкүлү ошондой эле: «Мамлекеттик мекемелерде жана университеттерде NTE жана маанилүү минералдык изилдөөлөрдү координацияланган түрдө жүргүзүүнү камсыз кылуу үчүн «Улуттук маанилүү минералдык стратегиянын документин» даярдоо жана «Маанилүү минералдык технологиялар институтун» же «Маанилүү минералдык дирекцияны» түзүү максатка ылайыктуу болмок», - деп билдирди.
Кырсан Түркиядагы сейрек кездешүүчү жер элементтери үчүн жоопкерчилик учурда үч министрликтин ортосунда бөлүштүрүлгөнүн кошумчалады: Энергетика жана жаратылыш ресурстары министрлиги чийки заттарды, Өнөр жай жана технология министрлиги кайра иштетилген продукцияларды, ал эми Улуттук коргонуу министрлиги коргонуу жана коопсуздукка байланыштуу колдонууларды көзөмөлдөйт.
Кырсан: «Ошондуктан, үч министрликтин адистеринен турган комиссия аркылуу бул сунушталган түзүм үчүн кызматтык мүнөздөмөлөрү жана жоболору менен бирге укуктук базаны түзүү Түркияга бул тармакта пайда алып келет», - деп билдирди.
TOBB тоо-кен кеңешинин төрагасы бул мекеме Түркиянын тоо-кен казып алуу потенциалын, тармактын минералдык жана металлдык муктаждыктарын сунуш жана суроо-талаптын негизинде баалап, тоо-кен долбоорлорунун натыйжа беришин камсыз кылаарын белгиледи.
