Тышкы иштер министри Хакан Фидан Иранга «мыйзамсыз чабуулдар» аймакты кеңири согуштун босогосуна түртүп жатканын жана мунун «Израилдин чыңалууну тынымсыз күчөтүп жатканынан» улам болгонун билдирди.
Ишемби күнү Стамбулда өткөн Эл аралык стратегиялык байланыш саммитинин (STRATCOM-2026) экинчи күнүнүн ачылышында сүйлөгөн сөзүндө Фидан аймактын өлкөлөрүн олуттуу жаңжалга түртө турган ар кандай кырдаалга каршы экенин билдирип, Ирандын аракеттери Перс булуңу аймагына да таасирин тийгизерин белгиледи. Ал: «Бул жалгыз Израилдин согушу эмес экенин ачык айтышыбыз керек. Бүткүл дүйнө мунун чыгымын төлөп жатат», - деди.
Фидан жаңжал созулган сайын геосаясий жана экономикалык кыйынчылыктар көбөйүп, абдан олуттуу деңгээлге жетип жатканын жана Түркия башынан эле бул кооптуу кырдаалга каршы чыгып жатканын кошумчалады.
Фидан согуш Нетаньяхунун «саясий жашоосун» камсыз кылуу үчүн жүрүп жатканын, бирок анын чыгымын бүткүл дүйнө төлөп жатканын айтып, кризис шаарларда гана эмес, аймакта жашаган адамдардын жүрөгүндө жана акыл-эсинде да узакка созулган жарааттарды калтырышы мүмкүн экенин эскертти.
Фидан: «Азыркы учурда бизде бир гана жол бар; ал - чыңалууну басаңдатуу жана дипломатия», - деди.
Израилдин Ливанга жакында жасаган чабуулу тууралуу Фидан: «Биз (Түркия) Израилдин экспансионисттик саясатына, айрыкча, бул акыркы чабуулдун контекстинде катуу каршы экенибизди билдирдик. Бул аракеттерди ишке ашыруу үчүн биз жогорку деңгээлдеги диалогубузду тынымсыз жүргүзүп жатабыз. Биздин максатыбыз - бул чыр-чатакты мүмкүн болушунча тезирээк токтотуу үчүн мүмкүн болгон кадамдарды аныктоо», - деди.
«Бул пландаштырылган башаламандык»
Фидан: «Биздин максатыбыз - бул жаңжалдын мүмкүн болушунча тезирээк аякташын камсыз кылуу жана иш жүзүндө колдонулуучу кадамдарды жасоо. Бул маанисиз согуш андан ары күчөп, жайылып кетпеши жана дүйнөлүк экономика андан ары кайтарылгыс зыянга учурабашы үчүн аякташы керек», - деп билдирди. Ал диалог каналдарынын ачык бойдон калышы жана натыйжага багытталган сүйлөшүү процессинин тез арада башталышы зарылдыгын баса белгиледи.
Нетаньяхунун экстремисттик позициясынын дипломатияны бузуусуна жол берилбеши керектигин эскерткен Фидан «бул пландаштырылган башаламандык» аймактын өлкөлөрүн «алсыз, бөлүнгөн жана аялуу» калтырууну көздөй турганын баса белгиледи.
Фидан быйылкы «Эл аралык системадагы жарака: кризистер, баяндоо жана тартипти издөө» темасы өтө актуалдуу экенин айтып, азыркы кырдаал туруксуздукту гана эмес, системалык кыйроону да көрсөтүп тураарын баса белгиледи.
Ал бул кырдаал эл аралык система өзүнүн моралдык компасын, ырааттуулугун жана мыйзамдуулугун жоготкон терең жараканы чагылдырып, система дагы эле иштеп жатабы деген суроолорду жаратаарын билдирди.
Фидан адилетсиз системадан «ыңгайлуу пайда көргөндөр» кризистер акыры өз жээгине жеткенде чындыкка туш болорун айтып, мындай караңгы мезгилде акыл-эс эң зарыл экенин жана Түркия кризистер менен күрөшүү үчүн «ар бир дипломатиялык куралды мобилизациялоону» уланта берерин кошумчалады.
Министр бүгүнкү дүйнөдө согуш физикалык жактан гана эмес, маалымат чөйрөсүндө да бар экенин белгилеп, дискурстар кабылдоолорду манипуляциялоого жана көп учурда чындыкты бурмалоого аракет кылаарын жана бул ыкма Газадагы Израилдин геноцидинде да колдонулганын белгиледи.
