Ормуз кризиси: Эрбил жана Багдад Түркиянын Жейхан портунан мунай экспорттоо боюнча макулдашышты
Иранга каршы согуш учурунда Ормуз кысыгынын жабылышы дүйнөлүк энергетика рыногун солкулдатты жана баалар өсүп жатат; ушул шартта Эрбил менен Багдад түндүк мунай кууру аркылуу экспортту кайра баштоону чечишти.
Ирактын Күрт Аймактык Башкаруусу (ИКАБ) шейшемби күнү Багдад менен аймактан Түркиянын Жейхан портуна мунай экспортун кайра баштоо боюнча макулдашууга жетишкенин жарыялады.
X тарабынан жарыяланган билдирүүсүндө, ИКАБдын премьер-министри Масрур Барзани аймак «өлкө туш болгон өзгөчө кырдаалдар жана бул оор мезгилди жеңүү үчүн ар бир адамдын биргелешкен жоопкерчилиги» болгондуктан, мунайдын кайрадан куур аркылуу агышына «мүмкүн болушунча тезирээк» уруксат берүүнү чечкенин айтты.
Ирактын Кабар агенттигинин маалыматы боюнча, Ирактын мунай министри Хайян Абдулгани Түркиянын Жейхан порту аркылуу чийки мунай экспорту шаршемби күнү жергиликтүү убакыт боюнча саат 10:00дө (07:00 GMT) кайра жанданаарын билдирди.
Ирактын мунай министрлиги жекшемби күнү аймактык кризистен жана Ормуз кысыгындагы кеме жүрүү көйгөйлөрүнөн улам түштүк экспорттук жолдорунун үзгүлтүккө учурашына карабастан, Түркиянын Жейхан портуна түндүк куур аркылуу чийки мунай экспортун кайра баштоого даяр экенин билдирген.
Бирок, Министрлик Күрт аймактык башкаруусунун Жаратылыш ресурстары министрлиги мурда куур аркылуу экспортту кайра баштоодон баш тарткан жана Багдад «чийки мунай экспорттоо операцияларына тиешеси жок» бир катар шарттарды койгонун айткан.
Мунай министрлиги күрт тарапка бул шарттар кийинчерээк, экспортту кайра баштоо менен бир убакта талкууланышы мүмкүн экенин айтып, уланып жаткан үзгүлтүккө учуроолор Иракты түштүктөгү экспорттун токтошунан келип чыккан жоготууларды жарым-жартылай компенсациялай турган олуттуу каржылык ресурстардан ажыратат деп эскертти.
Шейшемби күнү Барзани Багдаддагы федералдык өкмөт менен мунай жана газ компанияларынын өндүрүштү коопсуз уланта алышын камсыз кылуу үчүн импортко жана соодага чектөөлөрдү алып салуу жана Күрт аймагына кепилдиктер боюнча сүйлөшүүлөр «шашылыш түрдө» улантыла турганын билдирди.
Барзани ошондой эле АКШга бул процессти жеңилдетүүдөгү ролу жана колдоосу үчүн ыраазычылык билдирди.
Бул окуя 28-февралда башталган АКШ менен Израилдин чабуулдарына жооп катары Иран Ислам революциясынын сакчылар корпусу тарабынан Ормуз кысыгын көпчүлүк кемелер үчүн жапкандан кийин дүйнөлүк энергетикалык тынчсыздануулар күчөгөн учурда болду.
Чыр-чатакка чейин кысык аркылуу күн сайын болжол менен 20 миллион баррель мунай өтүп турган. Кысыктын жабылышы мунайдын баасын көтөрдү.
АКШнын Түркиядагы элчиси жана Сирия боюнча атайын өкүлү Том Баррак Эрбил менен Багдадга келишимге жетишкендиги үчүн ыраазычылык билдирди.
X сайтында жарыяланган билдирүүсүндө Баррак: «Мен Эрбил менен Багдадга энергия экспортун кайра баштоо жана аймактын гүлдөп-өнүгүшүн жогорулатуу боюнча ушул маанилүү учурда келишимге жетишүү аракеттери үчүн чын жүрөктөн ыраазычылык билдирем», - деп айтып мындай кошумчалады: «Алардын кайраттуулугу, чечкиндүү кызматташтыгы жана дипломатиялык жолго берилгендиги чындап эле баа жеткис болду. Кошмо Штаттар бул кризис учурунда бул маанилүү аракеттерди колдоого толук умтулат».
Ирактын күрт аймактык башкаруучулугунун билдирүүсүнө ылайык, Барзани Барракка телефон аркылуу байланышкан.
Сүйлөшүү учурунда эки тарап Күрт аймагындагы, Ирактагы жана Жакынкы Чыгыштагы окуяларды талкуулашты.
Баррак АКШнын президенти Дональд Трамптын саламын айтып, Күрт аймактык башкаруучулугунун премьер-министринин Түркия аркылуу мунай экспортун кайра баштоо үчүн федералдык өкмөт менен кызматташууга даярдыгын жогору баалады.
Барзани Багдад менен сүйлөшүүлөр уланып жатканын жана ал Күрт аймактык башкаруучулугунун сүйлөшүү тобуна “азыркы шарттарда жарандардын кызыкчылыктарына кызмат кыла турган” жол менен экспортту кайра баштоо үчүн бардык зарыл шарттарды камсыз кылууну тапшырганын айтты.
Барзани ошондой эле АКШны Эрбил менен Багдаддын ортосундагы сүйлөшүүлөрдө, айрыкча бажы жана соода чектөөлөрү боюнча байкоочу жана колдоочу ролун улантууга чакырды.
Иран 28-февралда Израиль менен АКШнын биргелешкен чабуулдарынан кийин, 1-марттан бери Ормуз кысыгын жапты. Бул чабуулдардан улам жогорку лидер Али Хаменеи баштаган 1300гө жакын адам каза болду.
Иран Израилге, ошондой эле Иорданияга, Иракка жана АКШнын аскердик күчтөрү жайгашкан Перс булуңундагы мамлекеттерге дрон жана ракеталык чабуулдар менен жооп кайтарды. Бул чабуулдар курмандыктарга жана инфраструктурага зыян келтирип, дүйнөлүк рынокторго жана авиацияга тоскоолдук жаратты.