Түркиянын тышкы иштер министри Хакан Фидан Перс булуңундагы өлкөлөрдү Иран катышкан согуш улана берсе, алар чара көрүүгө аргасыз болушу мүмкүн экендиги жөнүндө эскерткенин билдирди. Фидан чыр-чатактын кеңири аймактык кризиске айлануу коркунучу күчөп баратканын баса белгиледи.
Сауд Арабиясын, Катарды жана Бириккен Араб Эмирликтерин камтыган аймактык турдан кийин Анкарада журналисттерге берген маегинде Фидан Эр-Рияддагы жолугушууларын кошо алганда, расмий өкүлдөр согуш дагы эки-үч жумага созулушу мүмкүн жана тобокелдик деңгээли туруктуу түрдө жогорулап баратат деген баа беришкенин айтты.
Фидан Перс булуңундагы өлкөлөр башынан эле өздөрүнүн аба мейкиндигин жана базаларын Иранга каршы колдонууга жол бербей турганын жана согуштун катышуучусу болбой турганын ачык билдиришкенин билдирди.
Ал ошондой эле бул өлкөлөр Иранды атайылап аскердик гана эмес, жарандык инфраструктураны жана экономикалык активдерди да бутага алган деп айыптап жатканын белгиледи.
«Согуш созулушу мүмкүн»
Фидан АКШ менен Израилдин ортосундагы пикир келишпестиктердин күчөп баратканын белгилеп, чыр-чатактын жүрүшү андан ары өзгөрүшү мүмкүн экенин айтты.
«Израиль АКШга таасир этүүгө аракет кылат жана кыска мөөнөттө ок атышууну токтотууга же тынчтыкка жетишүүгө жол бербөөнү каалайт», - деп айткан Фидан, АКШ менен Израилдин баштапкы позициялары ар башка болуп жатканы тууралуу баалоолордун көбөйүп жатканын кошумчалады.
Бул согуштун узартылышына алып келиши мүмкүн экенин айткан Фидан, чыр-чатак уланып жатканда сүйлөшүүлөр кыйын экенин, бирок кыска мөөнөттүү ок атышууну токтотуу сүйлөшүүлөр үчүн негиз түзө аларын айтты.
Фидан: «Израиль Иранга көбүрөөк зыян келтирүү үчүн согушту мүмкүн болушунча узартуу саясатын кабыл алышы мүмкүн»,-деп белгилеп, көйгөйдү чечүү планынын жоктугунан көрө тынчтыкка болгон эрктин жоктугун баса белгиледи.
Эр-Рияд сүйлөшүүлөрү: Орток көз карашты издөө
Фидан 19-мартта Эр-Риядда өткөн жолугушуу согуштан түздөн-түз же кыйыр түрдө жабыркаган аймактык өлкөлөрдү бириктиргенин билдирди.
Ал жолугушуу аймактык өлкөлөрдүн баалоолорун чогултуу жана жалпы көз карашты издөө үчүн уюштурулганын жана катышуучулар кырдаалдын курчтугуна көңүл бурганын айтты.
Фидан талкуулар негизинен Ирандын аракеттерине багытталганын айтып, Түркия биргелешкен билдирүүгө Израилдин ролуна байланыштуу кооптонууларды да киргизгенин, айрыкча Анкара экспансиялык саясат катары караган мамилелерди баса белгилегенин кошумчалады.
Согуштан кийинки тең салмактуулук жана Түркиянын ролу
Фидан согуш аймактык тең салмактуулукту өзгөртүп, Перс булуңундагы өлкөлөрдү коргонуу стратегияларын кайра карап чыгууга жана Иранга карата күтүүлөрүн тактоого алып келиши мүмкүн экенин айтты.
Ал согуштан кийин ылайыктуу шарттар жаралса, экономикалык кызматташтык күн тартибинде болушу мүмкүн экенин жана Иран дагы Перс булуңундагы АКШнын аскердик катышуусуна байланыштуу талаптарын көтөрүшү мүмкүн экенин билдирди.
Кризис учурунда Түркиянын позициясы күчөгөнүн баса белгилеп, Фидан Анкара башынан эле так позициясын сактап келгенин айтты.
«Биз башынан эле эки анжы позицияны карманган жокпуз. Биз эмне туура эмес экенин баарына ачык айттык», - деп айткан Фидан, Түркия Израилдин аскердик аракеттерине да, Ирандын согушту жайылтуу аракеттерине да каршы экенин кошумчалады.
Фидан Түркия чыр-чатактын узакка созулган аймактык согушка айланышын каалабай турганын жана бардык дипломатиялык каналдарды колдонуп чыр-чатакты токтотуу үчүн иштей берерин билдирди.
