Түркиянын коммуникация башкармалыгынын башчысы Бурханеттин Дуран мусулман коомдорун өздөрүнүн баяндоолорун кайрадан көзөмөлгө алууга чакырып, эл аралык тартип болуп көрбөгөндөй легитимдүүлүк кризисине туш болуп жатканын жана аны орноткондор азыр анын негизги саботажчыларынын катарында экенин билдирди.
Стамбулда өткөн «Мусулмандардын таасири форуму- 2026» жыйынында сүйлөгөн сөзүндө Дуран дүйнө акыркы жылдары байкалган кадимки өзгөрүүлөрдөн тышкары терең трансформацияга дуушар болуп жатканын белгиледи.
«Согуштар, геноциддер, пандемиялар жана эл аралык институттарга жана нормаларга болгон ишенимдин жоголушу маанилүү босогодон өтүп кеткенин ачык көрсөтүп турат», - деди Дуран жана эл аралык коомчулуктун келечекке карата так көз карашы жок экенин кошумчалады.
Дуран системалык кыйроонун негизги көрсөткүчтөрү катары мүнөздөгөн бир нече белгилерди санап өттү; ал ири державалар жоопкерчиликтен барган сайын качып баратканын жана дүйнөлүк тартиптин айрым негиздөөчүлөрү азыр анын негизги бузуучуларына айланганын айтты.
Дуран ошондой эле туруктуулукту сактоо жана чыр-чатактарды чечүү үчүн түзүлгөн институттардын натыйжалуулугу төмөндөгөнүн белгилеп, трансформация коммуникация тармагында да байкалып жатканын жана дүйнө азыр «коммуникация доорунан» ашып, өзү «баяндоо дооруна» киргенин билдирди.
Дуран: «Бул жаңы доордо атаандаштык жөн гана байланыш эмес; бул чындыктардын кандайча чагылдырылышы, чечмелениши жана акырында дүйнөлүк коомдук пикир тарабынан кабыл алынышы жөнүндө», - деди.
Билдирүүлөр эми глобалдык аудиторияга бир нече секунданын ичинде жете алат, бирок бул ылдамдык дезинформация, манипуляция жана чындык менен жалгандын ортосундагы чек аралардын бүдөмүктөшү сыяктуу тобокелдиктерди да алып келээрин кошумчалаган Бурханеттин Дуран чыр-чатактар мындан ары согуш талаасы менен гана чектелбестен, кабылдоо жана маалымат аркылуу да жүргүзүлөрүн билдирди.
Жасалма видеолор, манипуляцияланган контент жана уюшкан пропаганда тармактары заманбап чыр-чатактардын борбордук элементтерине айланганын эскерткен Дуран: «Коммуникация боюнча төрагалык катары биз так, текшерилген жана ишенимдүү маалыматтарга негизделген маалымат экосистемасын түзүүнү артыкчылыктуу багыттардын бири деп эсептейбиз», - деди.
Түркиянын эл аралык аренадагы ролун баса белгилеген Дуран өлкө Ирак, Сирия, Түштүк Кавказ, Украина жана Газадагы көптөгөн ири кризистерде ортомчулук жана тынчтык орнотуучу ролду өзүнө алганын билдирди.
Дуран президент Режеп Таййип Эрдогандын «дүйнө бештен чоң» деген билдирүүсү глобалдык системадагы түзүмдүк теңсиздикке түздөн-түз жооп экенин белгиледи.
Мусулман коомдору норма орнотуучулар катары
Бурханеттин Дуран ошондой эле эл аралык тартипти калыптандыруудагы мусулман коомдорунун тарыхый жактан четтетилишин сынга алып, система орногондо алар чечим кабыл алуу процесстеринен көбүнчө четтетилгенин билдирди.
Эдвард Саиддин эмгектерине, айрыкча анын «Ориентализм» жана «Исламды чагылдыруу» эмгектерине кайрылган Дуран, батыштын баяндоолору ислам дүйнөсү жөнүндөгү кабылдоолорду көптөн бери калыптандырып келгенин белгиледи.
Коммуникация башкармалыгын жетектеген Дуран мусулман коомдору батыш борбордук ой жүгүртүүсү таңуулаган коргонуу позицияларынан чыгып, жаңыдан пайда болуп жаткан глобалдык тартипте норма орнотуучуларга айланышы керек деп билдирди.
«Бүгүнкү өткөөл мезгил тобокелдиктерди гана эмес, мүмкүнчүлүктөрдү да жаратат», - деп айткан Дуран: «Биз баалуулуктарыбызды системага кайра алып келип, исламофобия жана батыш борбордук көз караштар менен калыптанган коргонуу мамилелерин жеңишибиз керек»,- деп кошумчалады.
Дуран технологиялык компаниялар, лобби топтору, чалгындоо тармактары жана жоопкерчиликсиз санариптик платформалар глобалдык баяндоолорду калыптандырууда маанилүү ролду ойной турганын белгилеп; алардын кайсы чыр-чатактар баса белгиленип, кайсы үндөрдүн угулганына таасир эткенин баса белгиледи.
Ошол эле учурда, Дуран бул чөйрө мусулман коомдоруна өздөрүнүн баяндарын кайра калыбына келтирүү жана билдирүү мүмкүнчүлүгүн бергенин айтып, мындай деди: «Эгерде биз өз окуябызды айта албасак, башкалар аны биз үчүн айта беришет. Эгер башкалар биздин окуябызды айтып беришсе, алар биздин дүйнөдөгү ордубузду аныкташат».
Өкмөттөрдүн, жарандык коомдордун, окумуштуулардын, журналисттердин жана сүрөтчүлөрдүн ортосундагы күчтүү кызматташтыкка чакырган Дуран, дезинформацияга каршы күрөшө турган жана санариптик сабаттуулукту жайылта турган институттарга көбүрөөк инвестиция салууну сунуштады.
Дуран форумда өнүгө турган диалог жана кызматташтыктын мусулман дүйнөсүндөгү биримдикти бекемдеп, кеңири эл аралык коомчулукка оң салым кошооруна үмүттөнөрүн билдирди.
