Ирандын Жогорку лидери Али Хаменеинин АКШ менен Израилдин чабуулдарында өлтүрүлүшүнөн кийин, дүйнө лидерлери биринин артынан бири билдирүүлөрдү жасашты. АКШнын айрым өнөктөштөрү Хаменеинин өлтүрүлүшүн колдогону менен, көптөгөн өлкөлөр аймакты солкулдаткан кризисти тез арада токтотууга чакырышты.
Бул киши өлтүрүү аймактык кризистин олуттуу күчөшү катары каралып, мүмкүн болгон жооп кайтаруу чаралары жөнүндө кооптонууларды жаратууда.
Дүйнө жүзүндөгү айрым реакциялар:
Хамас
Хамас АКШ менен Израилдин чабуулун «жийиркеничтүү» деп мүнөздөп, Хаменеинин өлүмүнө кайгырганын билдирди.
Палестинанын каршылык көрсөтүү тобу билдирүүсүндө: «Хамас катары биз Аятолла Али Хаменеинин каза болгонуна терең кайгырабыз. Ал биздин элибизге, биздин ишибизге жана каршылык көрсөтүүбүзгө ар кандай саясий, дипломатиялык жана аскердик колдоо көрсөттү», - деп билдирди.
Билдирүүдө: «АКШ жана фашисттик оккупациялык өкмөт бул ачык чабуул жана Ислам Республикасынын эгемендүүлүгүнө каршы жийиркеничтүү кылмыш жана анын аймактын коопсуздугу жана туруктуулугу үчүн олуттуу кесепеттери үчүн толук жоопкерчиликтүү», - деп кошумчаланды.
Орусия
Орусиянын президенти Владимир Путин Хаменеинин өлтүрүлүшүн «адеп-ахлактын жана мыйзамдын ачык бузулушу» деп мүнөздөдү.
Тегеран Москванын Украинадагы согушу учурунда Орусиянын эң жакын өнөктөштөрүнүн бири катары алдыңкы планга чыккан. Кремль Иранга кол салуулардан мурун сабырдуулукка чакырган.
Кремль Путиндин Ирандын президенти Масуд Пезешкианга жазган катын жарыялаган. Катта Путин Хаменеинин өлтүрүлүшүнө «терең кайгыруу» билдирген.
Путин бул өлтүрүү «адамзаттын негизги адеп-ахлак эрежелерин жана эл аралык укуктун бардык нормаларын ачык бузуу» деп белгилеп, Хаменеи «Орусия менен Ирандын достук мамилелеринин өнүгүшүнө чоң жеке салым кошкон көрүнүктүү мамлекеттик ишмер катары эскерилет» деп кошумчалаган.
Кытай
Кытай Хаменеинин өлтүрүлүшүн айыптады.
Кытайдын Тышкы иштер министрлиги X платформасында жарыяланган билдирүүсүндө: «Ирандын диний лидерине кол салуу жана аны өлтүрүү Ирандын эгемендүүлүгүн жана коопсуздугун олуттуу бузуу болуп саналат» деп билдирди.
Билдирүүдө андан ары: «Бул аракет БУУнун Уставынын максаттарын жана принциптерин жана эл аралык мамилелердин негизги нормаларын бузат. Кытай ага чечкиндүү түрдө каршы чыгат жана катуу айыптайт», - деп айтылган.
Министрлик Жакынкы Чыгыштагы аскердик операцияларды «тез арада» токтотууга чакырыгын кайталап, тынчтыкты жана туруктуулукту сактоо үчүн «биргелешкен аракеттердин» зарылдыгын баса белгиледи.
Сингапур
Сингапурдун улук министри Ли Сянь Лун кризис энергия бааларына таасир этиши жана Жакынкы Чыгыштан алыс өлкөлөр үчүн кесепеттерге алып келиши мүмкүн экенин айтып, «Согуштун кандай башталаарын көрө аласыз, бирок анын кандайча аяктаарын айтуу абдан кыйын» деп кошумчалады.
Жаңы Зеландия
Жаңы Зеландиянын премьер-министри Кристофер Луксон жана тышкы иштер министри Уинстон Питерс Иран жетекчилиги көптөн бери эл аралык күтүүлөрдү бузуп, өз элинин ишенимин жоготуп келгенин айтышты.
Расмий өкүлдөр кризисти тез арада чечүүгө үмүттөнүп, сүйлөшүүлөргө кайтып келүүгө, эл аралык укукту сактоого жана дипломатиялык аракеттерди улантууга чакырышты.
Австралия
Австралиянын премьер-министри Энтони Албаниз: «Хаменеи режимдин баллистикалык ракета жана өзөктүк программаларына, куралдуу прокси элементтерди колдоого жана өз элине карата зомбулукка жана репрессияга жооптуу болгон. Анын өлүмү кайгырууга арзыбайт», - деди.
Албаниз дем алыш күндөрү Иранга жасалган чабуулдардын мыйзамдуулугу АКШ жана түздөн-түз катышкан башка өлкөлөр тарабынан бааланаарын айтып, Иран режими эл аралык тынчтыкка жана коопсуздукка реалдуу коркунуч келтиргенин жана «көрүлгөн кадамдар тез арада чечилүүгө алып келет деп үмүттөнөбүз» деп кошумчалады.
Франция
Франция өкмөтүнүн басма сөз катчысы Мод Брегена Франция Хаменеинин өлтүрүлүшүн «куттукташы мүмкүн» деп билдирди.
Брегеон француздук RTL телеканалына: «Хаменеи өз элин эзген, аялдарды, жаштарды жана азчылыктарды эзген жана акыркы учурларда өз өлкөсүндө жана аймакта миңдеген жай тургундардын өлүмүнө жооптуу болгон диктатор болгон. Ошондуктан, биз анын өлүмүнө кубана алабыз», - деди.
Улуу Британия
Улуу Британиянын коргоо министри Жон Хили: «Хаменеи үчүн кайгыра тургандар өтө аз болот», - деди.
Хили Хаменеи режимдин баллистикалык ракета жана өзөктүк программалары, куралдуу прокси элементтерди колдоо жана өз элине карата зомбулук жана репрессиялар үчүн жооптуу болгонун билдирди.
