Кыргызстандын бүгүнкү күнгө чейинки эң ири энергетикалык инвестицияларынын бири болгон 912 МВт кубаттуулуктагы Казарман ГЭС долбоорунун мезгил кутусун салуу аземи жогорку деңгээлдеги мамлекеттик протоколдун катышуусунда өттү. Ihlas Holding компаниясынын стратегиялык өнөктөшү болгон Central Asia Investment Holding тарабынан ишке ашырыла турган бул ири 3 миллиард долларлык долбоор өлкөнүн энергетикалык көз карандысыздыгына жана экономикалык өнүгүүсүнө тарыхый салым кошот. Ошол эле учурда, президент Режеп Таййип Эрдоган куттуктоо катында эки өлкөнүн ортосундагы тарыхый жана экономикалык байланыштардын маанисин белгиледи. Ihlas Holding тарабынан Кыргызстанга курула турган эки ири энергетикалык долбоордун биринчиси болгон Казарман ГЭСинин пайдубалын президент Садыр Жапаров жана Ihlas Holding директорлор кеңешинин төрагасы Ахмет Мүжахид Өрен түптөдү.
Аземге жөнөтүлгөн билдирүүсүндө президент Эрдоган бул долбоор аймактык өнүгүүдөгү маанилүү кадам болорун билдирди. Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров дагы 40 жылдан бери кыялданып келген долбоор өнүгүүнүн кыймылдаткыч күчтөрүнүн бири болорун баса белгиледи.
«Ихлас холдингдин» стратегиялык туунду компаниясы болгон Central Asia Investment Holding тарабынан Кыргызстанга ишке ашырыла турган 7 миллиард доллардан ашык ири энергетикалык инвестициялардын биринчиси болгон Казарман ГЭСинин пайдубалынын ташы азем менен коюлду. 912 МВт кубаттуулугу менен Кыргызстанды аймактык державага айландыра турган долбоордун аземине Кыргыз Республикасынын президенти Садыр Жапаров, Кыргыз Республикасынын Премьер-министри Адылбек Касымалиев, Кыргыз Республикасынын энергетика министри Алтынбек Рысбеков, Түркиянын Кыргызстандагы элчиси доктор Мекин Мустафа Кемал Өкем жана «Ихлас холдингдин» төрагасы Ахмет Мужахид Өрен жана көптөгөн ардактуу коноктор катышты. Аземде маанилүү билдирүүлөр айтылды. Кожоюн президент Жапаров «Ихлас холдингдин» энергетикалык долбоорлору анын элинин үмүтү экенин билдирди. Тарыхый аземге жөнөткөн билдирүүсүндө президент Режеп Тайип Эрдоган бул долбоор Түркиянын ата-бабаларынын мекенине берген маанисинин көрсөткүчү экенин айтты.
ӨНҮГҮҮ ҮЧҮН НЕГИЗ
Жалпы орнотулган кубаттуулугу 912 МВт болгон жана таза энергия өндүрүү модели менен белгилүү болгон Казарман ГЭСинин долбоору Кыргызстандын энергетика тарыхында ишке ашырылган эң ири жана эң стратегиялык инвестициялардын бири деп эсептелет. Өлкөнүн табигый суу ресурстарын алдыңкы инженердик технологияларды колдонуу менен энергияга айландыра турган бул долбоор электр энергиясын өндүрүү кубаттуулугун гана жогорулатпастан, ошондой эле Кыргызстандын экономикалык өнүгүү келечеги, энергетикалык көз карандысыздык максаты жана аймактык энергетикалык позициясы үчүн абдан маанилүү болот.
ЭНЕРГИЯ КАРТАСЫ ӨЗГӨРҮҮДӨ
Аймактык энергетикалык коопсуздук, экономикалык интеграция жана туруктуу өнүгүү жагынан стратегиялык кадам болгон бул долбоор Кыргызстандын келечегин калыптандырган эң маанилүү инвестициялардын бири деп эсептелет. 3 миллиард долларлык баштапкы инвестиция менен Кыргызстандын энергетикалык инфраструктурасы трансформацияланат. Өнөр жай өндүрүшү күчөйт. Өлкөнүн экспорттук кубаттуулугу жогорулайт. Жаңы инвестициялык багыттар түзүлөт. Кыргызстандын экономикасы жана эл аралык позициясы бекемделет. Инвестициялар Кыргызстанга гана эмес, Түрк Мамлекеттер Уюмуна мүчө өлкөлөрдүн ортосундагы экономикалык интеграцияны чыңдоого да салым кошот. Адистердин айтымында, Ихлас Холдингдин долбоорлору Азиянын энергетикалык картасында жаңы доорду ачат.
ИХЛАСТЫН ЭҢ ИРИ ДОЛБООРУ
56 жылдык тажрыйбасы менен Түркиянын белгилүү компанияларынын бири болгон Ихлас Холдинг Казарман ГЭС жана Көкөмерен ГЭС долбоорлору менен Кыргызстандын тарыхында өз изин калтырат, инвестициялык наркы 7 миллиард доллардан ашат. Өлкөдө жалпысынан 2217 мегаватт кубаттуулуктагы алты ГЭС курулат. Алты жылдын ичинде бүткөрүлүшү күтүлүп жаткан бул долбоор Кыргызстандын жылдык электр энергиясын өндүрүүсүнө 8 миллиард кВт/саат кошумча кубаттуулукту берет. Бул өлкөнүн учурдагы өндүрүш кубаттуулугунун жарымынан көбү.
ЭРДОГАН: «МЕН ЧОҢ КУБАНЫЧТАМЫН»
Президент Режеп Таййип Эрдоган Кыргызстандагы тарыхый аземге жөнөткөн куттуктоосунда 2024-жылдын ноябрь айында Бишкекте анын катышуусунда келишимге кол коюлган долбоордун курулуш этабына жеткенине канааттанганын билдирди. Казарман плотинасы жана ГЭС Түркиянын ата-бабаларынын мекенине берген маанисинин көрсөткүчү экенин белгилеген президент Эрдоган куттуктоосунда мындай деди:
«Түркия жана Кыргызстан катары биз ата-бабаларыбыздан мураска калган бир туугандык жана кызматташтык рухун келечекке алып чыгуу үчүн чечкиндүү кадамдарды жасап жатабыз. Өлкөбүз Кыргыз Республикасындагы алдыңкы инвесторлордун катарында. Бул кырдаал ата-бабаларыбыздын мекенине берген маанисинин экономикалык көрсөткүчү. Айрыкча, Ихлас Холдингдин Кыргызстанга инвестициялары жеткен этапка чоң канааттанганымды билдиргим келет. Казарман плотинасы жана ГЭС Кыргызстанды энергетика тармагында алдыга жылдырат жана аймактык өнүгүүдө маанилүү кадам болот. Мен бул инвестицияларга жол ачкандыгы үчүн кыргыз бийлигине, айрыкча президент Садыр Жапаровго ыраазычылык билдирем. Долбоорго катышкан адамдарды жана уюмдарды куттуктайм жана урматтуу конокторуңуздарга жылуу саламымды билдирем».
ТҮРКИЯНЫН КЫРГЫЗСТАНДАГЫ ЭЛЧИСИ МЕКИН МУСТАФА КЕМАЛ ӨКЕМ: «ТҮРКИЯ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЫНЫН ФЛАГМАНЫ»
Түркиянын Кыргызстандагы элчиси Мекин Мустафа Кемал Өкөм пайдубалы түптөлгөн Казарман плотинасы жана ГЭС Түркия үчүн чоң сыймык экенин билдирди. Өкем бул долбоордун өзү эле Кыргызстандын орнотулган электр кубаттуулугунун 20% түзөрүн белгилеп, «Долбоор Кыргызстандын ички энергетикалык көйгөйлөрүн бир топ чечет жана коңшу Борбордук Азия өлкөлөрүндөгү электр энергиясынын жетишсиздигине туш болгондо Кыргызстанды энергия экспорттоочу катары көрсөтөт» деп кошумчалады.
Өкем инвестициянын эң маанилүү аспектилеринин бири - анын Кыргызстандын социалдык-экономикалык жактан эң начар өнүккөн аймактарынын биринде ишке ашырылып жаткандыгы экенин белгилеп, мындай деди: «Бул ири долбоор аймакты жана Кыргызстандын жүрөгүн дээрлик өнүктүрөт. Акыркы 30 жылда Түркия Кыргызстанга жалпысынан 1,6 миллиард долларлык чет элдик инвестицияларды салып, аны Орусия жана Кытай менен бирге алдыңкы үчтүккө кошту. Бирок, 3 миллиард долларлык инвестиция менен бул долбоор гана мурунку инвестицияларыбыздын баарын дээрлик үч эсе көбөйтөт жана биздин тарыхтагы эң ири бир жолку инвестициябыз болот. Бул долбоор эки өлкөнүн ортосундагы бир туугандыктын жаңы символу болуп саналат»,-деди.
«ИХЛАСКА ЫРААЗЫЧЫЛЫК БИЛДИРЕБИЗ»
Элчи Өкем бул инвестиция Кыргызстандагы энергетикалык ашыкча энергияны жаратаарын түшүндүрүп, төмөнкүлөрдү билдирди:
«Ал өндүргөн ашыкча энергияны электр берүү линиялары аркылуу аймактагы күчтүү позициядагы башка өлкөлөргө экспорттой алат. Ошондой эле, чет элдик валюта кирешесин алып келет. Бул инвестиция биз бул өлкөдөгү «флагмандык» деп атай турган мүнөзгө ээ. Бул үчүн биз, Түркия Республикасы катары, абдан кубанычтабыз. Долбоорду ишке ашырууда чоң күч-аракет жумшаган Ихлас холдингге жана анын Борбордук Азия инвестициялык холдингине ыраазычылык билдиргибиз келет. Ошо сыяктуу эле, бул маселедеги кызматташтыгы үчүн Президентке жана Кыргыз өкмөтүнө ыраазычылык билдиребиз».
«МЫНДАН АРТЫК БОЛУШУ МҮМКҮН ЭМЕС»
Жашыл энергия Кыргызстандын 2030-жылга чейинки өнүктүрүү пландарынын эң маанилүү күн тартибиндеги пункттардын бири экенин белгилеген Өкем: «Ошондуктан, менимче, бул кең жана катаал географияда өлкөнүн өнүгүү максаттарына мындан артык кызмат кыла турган башка идея, башка долбоор болушу мүмкүн эмес», - деди. Өкем электр станциясы жергиликтүү эл арасында чоң канааттануу жаратканын, алар, айрыкча кыш айларында чоң көйгөйлөргө туш болуп жатканын айтып, мындай деп кошумчалады: "Казарман эли абдан үмүттөнүп жатышат. Алар долбоор аймакта жашаган элдин жыргалчылыгын бир топ жакшыртат деп ишенишет".
ӨРЕН: «МЫНДАН ДА КӨП ИНВЕСТИЦИЯЛАР БОЛОТ, БИЗ БОРБОРДУК АЗИЯДАГЫ БАШКА ӨЛКӨЛӨР МЕНЕН ДА СҮЙЛӨШҮП ЖАТАБЫЗ»
Ахмет Мужахид Өрен Кыргызстандын энергетикасына абдан чоң салым кошо турганын айтып: «Бул биздин биринчи долбоорубуз, бирок акыркысы болбойт. Биз ошондой эле Борбордук Азиянын башка өлкөлөрү менен да сүйлөшүп жатабыз», - деди.
«Ихлас Холдинг» компаниясынын башкаруучулар кеңешинин төрагасы Ахмет Мужахид Өрен капсула салуу аземи өткөрүлгөн Казарман ГЭСинин долбоору өлкөнүн энергетикалык муктаждыктарын канааттандыруу менен бирге, Кыргызстандын экономикалык келечегине, энергетикалык көз карандысыздыгына жана аймактык күч-кубатына да салым кошоорун айтты.
Аземдеги сөзүндө Өрен Кыргызстандагы долбоор алардын жалгыз инвестициясы болбой турганын жана башка Борбордук Азия өлкөлөрү менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатканын билдирди. Ахмет Мужахид Өрен төмөнкүлөрдү айтты:
ТҮРКСТАНГА БАСЫМ ЖАСАДЫ
«Биз чындап эле абдан тарыхый күндү баштан кечирип жатабыз. Менин Кыргызстанга биринчи сапарым 33 жыл мурун маркум Тургут Өзал менен болгон. Албетте, 33 жылга көз чаптырсак, биз таптакыр башкача, алда канча өнүккөн Кыргызстанды көрөбүз. Бул аймак менен болгон байланышыбыз эч качан үзүлгөн эмес; биз Борбордук Азиянын ар кайсы бөлүктөрүндө курулуш, соода жана медиа тармактарында ар дайым иш-аракеттерди жүргүзүп келгенбиз. Бирок, биз мындай көлөмдөгү жана масштабдагы инвестицияны биринчи жолу баштап жатабыз. Бул кадам Кыргызстан үчүн да, бүтүндөй Түркстан аймагы үчүн да абдан маанилүү инвестиция. Анткени бул өлкөнүн суу ресурстарынын потенциалы абдан күчтүү, бирок анын учурда 16% гана колдонулуп, пайдага айландырылып жатат».
ОРТОҢКУ КОРИДОРДУН БАШТАЛЫШЫ
«Ихлас Холдинг бүгүн ишке киргизе турган Казарман ГЭСинин долбоору гана өлкөнүн учурдагы орнотулган кубаттуулугуна 20% кошумча берет. Ошондуктан, ал Кыргызстандын энергетикасына абдан чоң салым кошот. Дүйнө жүзү боюнча электр энергиясына болгон муктаждыктын өсүшү жана бул тармактагы өнүгүү буга чейин эле укмуштуудай. Электр унаалары жана жасалма интеллект технологиялары менен дүйнөлүк электр энергиясын керектөө эбегейсиз чоң. Дүйнө жүзү боюнча электр энергиясына болгон суроо-талап жыл сайын Япониянын электр энергиясын керектөөсүнө барабар көбөйүүдө. Бул инвестициялардын ушул аймактан, Кыргызстандан башталышы кошумча мааниге ээ. Анткени бул Каспий деңизине чейин созулган Ортоңку коридордун, Түркстан коридорунун башталыш чекити».
МИҢДЕГЕН АДАМДАР ҮЧҮН ИШ МҮМКҮНЧҮЛҮКТӨРҮ
Казарман ГЭС долбоорунда миңдеген адамдар жумуш менен камсыз болорун айткан Өрен: «2024-жылдын ноябрь айында биз Президентибиз Режеп Таййип Эрдоган менен Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров мырзанын катышуусунда алгачкы келишимдерге кол койдук. Чындыгында, долбоор үчүн бардык зарыл болгон келишимдер жана инвестициялык келишимдер абдан кыска убакыттын ичинде бүткөрүлдү; мобилизациялык аянтча тез арада түзүлдү.
Бул «Ихлас холдингдин» биринчи долбоору, бирок акыркысы болбойт. Кудай буюрса, биз ушул сыяктуу көлөмдөгү экинчи долбоордун үстүндө ишибизди улантып жатабыз. Ошондой эле, биз Борбордук Азиянын башка өлкөлөрү менен сүйлөшүүлөрүбүздү улантып жатабыз. Бүгүн биз үчүн абдан маңыздуу жана сыймыктуу күн. Казарман - чакан конуштары бар жергиликтүү аймак жана биз менен бул жердеги элдин ортосунда абдан жакшы достук мамиле түзүлгөн. Курулуш мезгилинде аймакта болжол менен 2000ден 3000ге чейин адам жумуш менен камсыз болот; ал эми эксплуатация мезгилинде 150дөн 300гө чейин адамдан турган туруктуу кызматкерлер жумуш менен камсыз болот», - деди.
ПРЕЗИДЕНТ ЖАПАРОВ: «БУЛ ДОЛБООР – ЭЛИБИЗДИН КЕЛЕЧЕГИ»
Кыргы Республикасынын Президенти Садыр Жапаров: «Казарман ГЭСи Кыргызстандын эгемендүүлүк тарыхындагы эң ири долбоорлордун бири болот», - деди.
Кыргы Республикасынын Президенти Садыр Жапаров Казарман плотинасы жана ГЭС долбоорун Совет доорунан бери кыялданып келишкенин, бирок экономикалык көйгөйлөрдөн улам аны ишке ашыра албаганын билдирди. Долбоорду «элибиздин үмүтү» деп атаган Жапаров: «Бүгүн Нарын дарыясынын жээгинде, Теңир тоолорунун кучагында биз мамлекетибиздин тарыхындагы маанилүү окуяга күбө болуп жатабыз. Нарын дарыясынын гидроэнергетикалык потенциалы Совет доорунда изилденип, Казарманда ГЭС куруу каралып келген. Эгемендүүлүгүбүздүн алгачкы жылдарынан бери өлкөдөгү экономикалык кыйынчылыктардан улам муну ишке ашыруу мүмкүн болгон жок», - деди.
«БУЛ ӨНҮГҮҮГӨ ЧОҢ ТҮРТКҮ БЕРЕТ»
Президент Жапаров Казарман ГЭСин Кыргызстандын энергетикалык келечегин аныктай турган стратегиялык долбоор катары көрөрүн билдирип, мындай деди:
«Бүгүн биз мамлекеттин энергетикалык көз карандысыздыгын камсыз кылуу боюнча кадамдарыбыздын бири катары Казарман ГЭСин курууга убакыт капсуласын коюп жатабыз. Бул капсула жөн гана каалоолордун жана үмүттөрдүн жыйындысы эмес. Бул биздин элибиздин үмүтү жана келечек муундарга калтырган мурас. Казарман ГЭСи Кыргызстандын эгемендүүлүк тарыхындагы эң ири долбоорлордун бири болот. Ал ишке киргенде, өлкөбүздүн энергетикалык потенциалын андан ары жогорулатат, Кыргызстандын туруктуу өнүгүүсүнө салым кошот жана келечек муундардын жыргалчылыгын камсыз кылат деп ишенем. Кудай буюрса, Казарман ГЭСи Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан эл аралык темир жолунда жана түндүк-түштүк альтернативдик жолунда Тогуз-Торонун социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө чоң түрткү берет».
БИЗ ЖАҢЫ ДООРДУН БАШЫНДАБЫЗ
Жапаров Кыргызстан суу ресурстарына бай өлкө экенин эске салып: «Биз бул байлыкты өлкөбүздүн өнүгүшүнө сунуштай турган жаңы доордун босогосунда турабыз», - деди. Акыркы беш жылда Кыргызстан чоң өзгөрүүлөрдүн жолуна түшкөнүн түшүндүрүп, Жапаров: «Жыл сайын жүздөгөн өнөр жай ишканалары ачылат. Алардын энергетикалык муктаждыктары ушул долбоорлор менен канааттандырылат», - деп билдирди.
КЫРГЫЗСТАНДЫН ЭНЕРГЕТИКА МИНИСТРИ РЫСБЕКОВ: «ЭКИ ӨЛКӨНҮН ОРТОСУНДАГЫ ДОСТУКТУН СИМВОЛУ»
Кыргы Республикасынын Энергетика министри Алтынбек Рысбеков Казарман ГЭСинин долбоору кыргыз жана түрк элдеринин ортосундагы достуктун символу болорун билдирди. Рысбеков: «Кыргызстан суу ресурстарына бай өлкө. Бүгүн биз ишке ашырып жаткан бул инвестиция түрк компаниялары биздин өлкөдө катышкан эң ири долбоор. Биз Кыргызстандын энергетика тармагы үчүн абдан чоң, маанилүү жана теңдешсиз долбоорду ишке ашырып жатабыз. Бул 912 МВт кубаттуулуктагы ГЭС Кыргызстан үчүн эң ири долбоорлордун бири болот. Бул долбоорду түрк компаниясы иштеп чыгып жатканы биздин бир туугандык мамилелерибиздин өнүгүшүнүн символу. Бул биздин бир туугандык мамилебизди дагы бекемдейт», - деп билдирди.
ЖОГОРКУ ПОТЕНЦИАЛ
Жаратылыш ресурстары менен көңүлдү бурган Кыргызстандын жылына 142 миллиард кВт/саат гидроэнергетикалык потенциалы бар. Бирок, ал мунун аз гана бөлүгүн колдоно алат. Кайра жаралуучу энергияга өтүп жаткан Кыргыз мамлекети, өзгөчө, суу ресурстарынан пайда көргүсү келет. Өлкөнүн эң ири жана эң узун суу булагы болгон Нарын дарыясы биринчилерден болуп эске түшөт. «Ихлас Холдингдин» туунду компаниясы болгон Central Asia Investment Holding компаниясынын гидроэлектростанциясы ушул дарыяга курулат..
