Бириккен Улуттар Уюму түндүк Мозамбикте зордук‑зомбулуктан качып жаткан жарандардын санына чоң тынчсыздануусун билдирди. Уюмдун маалыматы боюнча акыркы айларда бул жерден болжол менен 300 000 адам жер которгон.
Global conflict monitoring group ACLED көрсөткөндөй, Кабо‑Делгадо провинциясындагы козголоңдон 6 200дөн ашык адам каза тапкан. Зомбулук коңшу Нампула провинциясына да жайылды.
Мурда, ишемби күнү Бириккен Улуттар Уюмунун качкындар агенттиги (UNHCR) соңку эки апта ичинде эле дээрлик 100 000 адам бул аймактан качууга аргасыз болгонун билдирди.
Ошондой эле акыркы үч айда, UNHCRдин өкүлү Ксавье Креачтын айтымында, «кеминде 287 000» адам качты.
«Мен бул сан катталган адамдар гана деп айтмакмын,» — деди ал Женевадагы журналисттерге, кошумчалап: жеке учурлардан «андан да көп» катталбай калган учурлар бар.
«Менимче, июль айынан бери анда кеминде 300 000 адам жер которду деп болжоого болот,» — деди ал.
«Чабуулдардын күчөшү»
Ошондон бери агенттик «айылдарга чабуулдардын күчөшүн жана мурун коопсуз деп саналган райондорго конфликттин тез жайылышын» байкаганын, бул гуманитардык жардам жеткирүүнү кыйла кыйындатканын билдирди.
Креач аймакта «абдан кыйын муктаждыктар» бар экенин жана жооп кайтаруунун «чоң масштабда жетишсиз» болуп жатканын сүрөдү.
UNHCR билдирүүсүндө: «Гуманитардык уюмдар жалпы боюнча кошумча колдоо жана ресурстар болбосо жоопту кармай алышпайт», — деп айтылып, «тезинен эл аралык колдоо» суралды.
Агенттиктин маалыматы боюнча, 2017‑жылы азыркы кагылышуу башталгандан бери Мозамбикте 1,3 миллиондон ашык киши жер которгон.
«Жаңы тобокелчиликтер»
Аялдар жана кыздар көбүрөөк тобокелге кабылууда, деди ал, айрыкча кырдаал жыныска негизделген зомбулукка каршы дүйнөлүк 16 күндүк аракет учурунда байкалып жатканына байланыштуу. Жарыктыгы жана купуялыгы жок коомдук башпаанектер аларды «сексуалдык жана гендердик зомбулуктун жаңы тобокелчиликтерине» дуушар кылып жатат, ал эми курактагылар менен майып адамдар жеткиликсиз жайларда кыйналып жатышат, — деди өкүл.
«Балдар бир нече күн жөө жүргөндөн кийин тойсунган, травмаланган жана алсыраган абалда келип жатышат, көптөгөндөрү коштоп жүргөндөрсүз же ажырап калган», — деди Креач.
Гуманитардык топтор жогорку тобокелдиктеги адамдарды аныктоого, үй‑бүлөлөрдү кайра бириктирүүгө жана кеңеш берүү, ар‑намыстуу кутучалар менен кыймылдоо каражаттары менен камсыздоого аракет кылып жатышат, бирок ал жооп кайтаруунун ресурстардан түгөнүп баратканын эскертти.
2025‑жылга каралган каржылоо талаптардын болгону 50 пайызын гана түзүп жатканы жана муктаждыктар кескин өсүп жатканы менен байланыштуу, UNHCR тез арада эл аралык колдоону сурады, гуманитардык уюмдар «кошумча колдоо жана ресурстар болбосо жоопту кармай алышпайт» деп эскертти.
Соңку айларда зомбулук күчөдү: Кабо‑Делгадонун бардык 17 району таасирленип, бир жума ичинде болжол менен 22 000 адам жер которду.
Өсүп жаткан зомбулук аймакта акыркы жылдардагы эң ири гуманитардык кризистердин бирин жаратып, жүз миңдеген адамдарды көчүрүп, азык‑түлүк, суу жана негизги кызматтарга олуттуу басым жасады.
