Иран Европа өлкөлөрү Британия, Франция жана Германиянын Атомдук энергия боюнча эл аралык агенттиктин (МАГАТЭ) башчысы Рафаэль Гроссинин дарегине “коркунуч” катары мүнөздөгөн сындарын четке какты.
Европанын үч өлкөсү дүйшөмбү күнү биргелешкен билдирүү жасап, Тегеранды МАГАТЭ кызматкерлеринин коопсуздугун камсыздоого жана БУУнун өзөктүк курал боюнча көзөмөл органы менен толук кызматташууну кайра баштоого чакырышты.
«Биз Иран бийлигин МАГАТЭ менен кызматташууну токтото турган кадамдарды жасоодон алыс болууга чакырабыз»,-деп айтылат билдирүүдө.
Билдирүүдө ошондой эле, «Биз Иранды мыйзамдуу милдеттенмелерине ылайык дароо толук кызматташууну калыбына келтирүүгө жана МАГАТЭнин кызматкерлеринин коопсуздугун камсыздоо үчүн бардык зарыл чараларды көрүүгө чакырабыз», - деп айтылат.
«Коркунучтун» мүнөзү ачыкталган жок.
Ирандын Тышкы иштер министрлигинин басма сөз катчысы Исмаил Бекаи Израиль менен АКШнын Ирандын өзөктүк объектилерине жасаган чабуулдарынан кийин Батыштын күткөндөрү чындыкка коошпойт деп ырастап, бул чакырыкты четке какты.
Тегерандагы маалымат жыйынында Бекаи: «Ирандын тынчтык максаттагы өзөктүк объектилерине бир нече күн мурун чабуул жасалганына карабай алар бизден агенттиктин кызматкерлеринин коопсуздугун жана иштөөсүн камсыздап берүүбүздү кантип күтүшөт?»-деп сурады.
МАГАТЭнин добуш берүүсү жана Ирандын жаңы мыйзамы чыңалууну күчөттү
Иран менен БУУнун өзөктүк агенттигинин ортосундагы тирешүү МАГАТЭнин директорлор кеңеши ушул айдын башында Иранды өзөктүк куралды жайылтпоо келишими (NPT) боюнча милдеттенмелерин бузду деп айыптаган резолюция кабыл алгандан кийин күчөгөн.
Иран бийликтери бул чечимди Израиль баштаган чабуулдар үчүн негиз катары атады.
Бекаи Ирандын Конституцияны коргоо кеңеши тарабынан жактырылган жана МАГАТЭ менен кызматташууну токтотууга мажбурлаган жаңы мыйзамга басым жасады. Ал ошондой эле БУУнун өзөктүк көзөмөл органын Ирандын өзөктүк объектилерине жасалган чабуулдарды айыптай албаганы үчүн сындап, агенттиктин унчукпай койгону анын ишенимине шек келтирди деп ырастады.
«БУУнун өзөктүк курал боюнча көзөмөл органы Ирандын өзөктүк объектилерине жасалган чабуулдарды айыптоодон кармануу менен, Ирандын NPT боюнча милдеттенмелерин кабыл алат деп күтпөш керек», - деди ал.
Гросси уранды байытуу кайра башталышы мүмкүн деп эскертет
МАГАТЭнин директору Рафаэль Гросси жекшемби күнү Вашингтондун соңку аба соккулары Тегерандын өзөктүк потенциалын олуттуу түрдө алсыратты деген ырастоолоруна карабастан, Иран уранды байытууну бир нече айдын ичинде кайра башташы мүмкүн экенин эскертти.
Гросси CBS News телеканалынын Face the Nation телеканалына берген маегинде, «Алардын кубаттуулугу бар. Мен айтаар элем, бир нече айдан кийин, балким андан да азыраак, центрифугалар айланып, байытылган уранды өндүрөт», - деди.
Фордо, Натанз жана Исфахандагы негизги объектилерге физикалык зыян келтирилгенин моюнга алган Гросси, бирок Ирандын илимий жана техникалык тажрыйбасы дагы эле сакталып калганын баса белгилеп: «Бул билимди жок кылуу мүмкүн эмес. Алар ээ болгон билимди жана мүмкүнчүлүктөрдү кайра ала албайсыз»,-деп айтты.
Гросси ошондой эле Ирандын кол салуулардан мурда өтө байытылган уран запастарын жылдырган болушу мүмкүн деген кабарларга тынчсыздануусун билдирип, «Бул материал кайда экени белгисиз»,- деди.
МАГАТЭнин кызматкерлери Израилдин катуу бомбалоосун камтыган кагылышуу учурунда да Тегеранда калышкан.
