Түркиянын президенти Режеп Таййип Эрдоган жекшемби күнү Шанхай Кызматташтык Уюмунун (ШКУ) мамлекет башчыларынын 25-жыйынына ардактуу конок катары катышуу үчүн Кытайдын порт шаары Тяньцзинге барды.
Иш-чаранын алкагында дипломатиялык жолугушууларын баштаган Эрдоган жекшемби күнү Кытайдын төрагасы Си Цзиньпин жана Пакистандын премьер-министри Шахбаз Шариф менен жолугушту. Дүйшөмбү күнү ШКУнун кеңейтилген сессиясында сөз сүйлөп, иш-чаранын алкагында башка лидерлер менен эки тараптуу сүйлөшүүлөрдү өткөрөт.
Эрдогандын Кытайга беш жылдан берки биринчи сапары Анкара менен Пекиндин стратегиялык байланыштары чыңдалып жаткан учурга туш келди.
ШКУнун быйылкы саммити глобалдык башаламандыктар, Орусия-Украина ок атышпоо келишиминин айланасындагы белгисиздиктер жана АКШнын президенти Дональд Трамптын тарифтик саясатынын глобалдык экономикага болгон кысымынан улам өзгөчө мааниге ээ.
Түркиянын ШКУга катышуусунун маанилүүлүгүн баса белгилеген Кыргызстандын мурдагы премьер-министри Жоомарт Оторбаев, Бишкектен телефон аркылуу TRT World телеканалына берген маегинде Анкаранын саммитке катышуусу анын “Батыш альянстарын тең салмактоо аркылуу Евразия менен мамилесин тереңдетүү стратегиясын” чагылдырганын айтты.
Кыргызстан Орусия, Кытай, Казакстан жана Тажикстан менен бирге 1996-жылы түзүлгөн “Шанхай бештигинин” негиздөөчүлөрүнүн катарына кирген. Бул топ 2001-жылы Өзбекстандын кошулушу менен Шанхай Кызматташтык Уюмуна (ШКУ) айланган.
Ошондон бери ШКУ кыйла кеңейди. 2018-жылы Индия менен Пакистан, 2023-жылы Иран, 2024-жылы Беларусь толук кандуу мүчө болушкан. Бүгүнкү күндө уюм 10 мүчө мамлекетти, 2 байкоочу өлкөнү жана 14 диалогдук өнөктөштү бириктирип, дүйнө калкынын 41 пайызынан ашыгын, дүйнөлүк ИДПнын 34 пайызынан көбүн жана дүйнө аймагынын төрттөн бир бөлүгүн камтыйт.
Оторбаев Эрдогандын жетекчилиги астында Түркиянын уюмдагы ролунун өсүп жатканын баса белгилеп, 2017-жылы ШКУнун Энергетика клубуна төрагалык кылганын, Орусия жана Кытай менен энергетика жана соода байланыштарын тереңдеткенин, ошондой эле Казакстан, Кыргызстан жана Өзбекстан сыяктуу Борбор Азия мүчөлөрү менен кызматташтыгын бекемдегенин эске салды. Азербайжандын ШКУга толук мүчө болууга арыз бергенин айткан Оторбаев: "Түркиянын Евразиялык багыты барган сайын байкалууда," - деди.
"Түркия менен ШКУнун ортосунда табигый байланыш бар, анткени анын үч негиздөөчү мүчөсү — Казакстан, Кыргызстан жана Өзбекстан — түрк тилдүү өлкөлөр," - деп кошумчалады. "Президент Эрдогандын Тяньцзинь саммитине катышуусу түрк тилдүү элдердин ортосундагы байланыштарды бекемдейт," - деген Оторбаев, Анкаранын келечекте толук кандуу мүчө болушу мүмкүн экенин айтты.
Өткөн жылы Эрдоган Түркиянын ШКУга толук мүчө болуу каалоосун билдирип: "Максатыбыз туруктуу мүчө болуу. Түркия Шанхай бешилтигине байкоочу эмес, туруктуу мүчө катары кириши керек" деген.
Оторбаев Украина согушу, Жакынкы Чыгыштагы туруксуздук, АКШ-Кытай атаандаштыгынын күчөшү жана соода чыңалуусу менен шартталган бүгүнкү глобалдык климатта Түркиянын ШКУга катышуусу ага саналуу өлкөлөр ээ болгон артыкчылыктарды бергенин баса белгиледи. "ШКУдагы жалгыз НАТО мүчөсү катары эки тарап менен тең сүйлөшүп, талаш-тартыштарды жөнгө салып, талкууларды калыптандыра алат," - деди.
