Саясий байланыштардын бекемделиши Түркия менен Сауд Арабиясынын ортосундагы эки тараптуу экономикалык кызматташтыкты жана сооданы күчөтүп, ошол эле учурда аймактык туруктуулукка салым кошту.
Жакынкы Чыгыштагы эки негизги саясий оюнчу катары Түркия менен Сауд Арабиясы акыркы жылдары өз ара жогорку деңгээлдеги сапарлардын көбөйүшү менен узак мөөнөттүү мамилелерин тереңдетишти.
Президент Режеп Таййип Эрдоган шейшемби күнү Сауд Арабиясына дагы бир маанилүү сапар менен барат.
Эрдоганды Сауд Арабиясынын мураскор ханзаадасы Мухаммед бин Салман Эр-Рияддагы Аль-Ямама сарайында расмий азем менен тосуп алат деп күтүлүүдө.
Сапардын алкагында Түркиянын Соода министрлиги жана Тышкы экономикалык байланыштар кеңеши (DEİK) «Сауд Арабиясы-Түркия бизнес форумун» уюштурушат.
Сапарга чейин өткөн аптада Сауд Арабиясынын Министрлер кеңеши тиешелүү мекемелерге кайра жаралуучу энергия жана жарандык коргонуу тармактарында Түркия менен келишимдерди аягына чыгарууга уруксат берип, социалдык кызматтар жаатында кызматташуу боюнча өз ара түшүнүшүү меморандумун бекиткен.
Кылымдык байланыштар
1929-жылы Достук келишимине кол коюу менен дипломатиялык мамилелерди орноткон Түркия менен Сауд Арабиясы Ислам Кызматташтык Уюму (ИКУ) сыяктуу аймактык уюмдар жана өз ара жогорку деңгээлдеги сапарлар аркылуу дээрлик бир кылым бою бекем байланыштарды түзүп келишкен.
Эки тараптуу мамилелер дипломатиялык сапарлар аркылуу бекемделип жатканда, ошол кездеги Сауд Арабиясынын падышасы Фейсал бин Абдулазиз аль-Сауд 1966-жылы мусулман өлкөлөрүнүн ортосундагы биримдикти чыңдоо аракеттеринин алкагында Түркияга келген.
Иран-Ирак согушу учурунда орток кызыкчылыктарга негизделген жаңы жакындашуу мезгили башталган; Түркия Республикасынын ошол кездеги президенти Кенан Эврен дагы Сауд Арабиясына барган.
2003-жылдын 11-октябрында Жиддада Сауд Арабиясынын Соода-өнөр жай палаталары менен кол коюлган келишимге ылайык Түркия-Сауд Арабиясы Иш кеңеши DEIK (Түркиянын Тышкы экономикалык байланыштар кеңеши) тарабынан түзүлгөн.
Ошол кездеги Сауд Арабиясынын падышасы Абдулла бин Абдулазиз аль-Сауд 2006-жылдын 8-августунда 50дөн ашык ишкер менен Түркияга келди; бул 40 жылдан берки падышалык деңгээлдеги биринчи сапар болгон.
Түркия менен Сауд Арабиясы ар кандай тармактардагы экономикалык кызматташтыкты бекемдөө үчүн Биргелешкен экономикалык комиссияны (БЭК) түзүүнү караган протоколго кол коюшкан.
Түркия менен Сауд Арабиясынын ортосундагы тыгыз мамилелер эки тараптуу соодада да чагылдырылган.
Кирешесинин 85-90% мунайдан алган Сауд Арабиясы Түркияга чийки мунай жана мунай химиялык өнүмдөрүн экспорттойт, ал эми Түркиядан килемдер, курулуш үчүн иштетилген таштар, тамеки буюмдары, тамак-аш жана эмерек сыяктуу ар кандай өнүмдөрдү импорттойт.
Түркиянын статистика институтунун маалыматтарына ылайык, эки тараптуу соода көлөмү 2024-жылы 8 миллиард долларга жеткен.
Коргонуу жана аскердик өнөктөштүк
Түркия менен Сауд Арабиясынын ортосундагы дипломатиялык жана коммерциялык мамилелердин өнүгүшү аскердик кызматташтыкка да оң таасирин тийгизди.
2015-жылдын июль айында ASELSAN коргонуу электроникасы жаатында кызматташууну өнүктүрүү үчүн Король Абдулазиз илим жана технология шаары жана TAQNIA DST менен өз ара түшүнүшүү меморандумуна кол койгон.
ASELSAN өнүмдөрү Сауд Арабиясынын тиешелүү мекемелеринин муктаждыктарын канааттандыра ала тургандыгы боюнча баалоодон кийин, 2016-жылы ASELSAN менен TAQNIA DST ортосунда кызматташуу келишимине кол коюлган.
ASELSAN менен TAQNIA DST өнөктөштүгү аркылуу түзүлгөн Сауд коргонуу электроника компаниясы (SADEC) эки өлкөнүн ортосундагы эң маанилүү кызматташтыктардын бири болуп саналат.
Согуштук дрондорду чыгаруучу Baykar компаниясы ошондой эле 2023-жылдын июль айында Сауд Арабиясынын Коргонуу министрлиги менен Bayraktar AKINCI куралдуу учкучсуз учуучу аппараты (КУУА) үчүн экспорт жана кызматташуу келишимине кол койгон. Бул келишим Түркиянын тарыхындагы эң ири коргонуу жана аэрокосмостук экспорттук келишим катары катталды.
Жакынкы Чыгыштагы кызматташтык
Аймактагы маанилүү аскердик жана экономикалык державалар катары Түркия жана Сауд Арабиясы акыркы жылдары саясий жана дипломатиялык мамилелерди чыңдоо аркылуу аймактык саясатта маанилүү ийгиликтерге жетишти.
Анкара жана Эр-Рияд чыр-чатактын ордуна көзөмөлдөнгөн атаандаштыкка жана кызматташууга негизделген жетилген тең салмактуулукту сактап, Палестина, Сирия, Судан, Сомали жана Йемендеги кризистер боюнча Ислам Кызматташтык Уюму (ИКУ) жана Бириккен Улуттар Уюму (БУУ) сыяктуу институттар аркылуу натыйжалуу позицияларды көрсөтүштү.
2023-жылдын октябрында Израилдин Газага каршы согушунан кийин, Түркия менен Сауд Арабиясы Палестина маселеси боюнча өз позицияларын шайкеш келтиришти; эки өлкө эки мамлекеттүү чечимди колдоодо жана мүмкүн болгон саясий жөнгө салууда биргелешкен ролду ойноодо бири-бирине дал келген кызыкчылыктарга ээ болушту.
Түркия жана Сауд Арабиясы ошондой эле 2024-жылдын декабрында Башар Асаддын режими кулатылган Сирияда ички тынчтыкты жана туруктуулукту камсыз кылуу үчүн башка аймактык өлкөлөр менен күчтүү кызматташууну көрсөтүштү.
Ахмед Шаранын жетекчилиги астындагы жаңы администрацияны колдоо менен, Түркия жана Сауд Арабиясынын өкмөттөрү Сириянын кайра куруу процессине салым кошо турган эл аралык санкцияларды алып салууда маанилүү ролду ойношту.
Түркия менен Сауд Арабиясы Йеменде көп жылдардан бери уланып келген ички жаңжалдар менен катар Судан жана Сомалидеги кризистерде гуманитардык жардам жана дипломатиялык колдоо аркылуу туруктуулукка бекем милдеттенмелерин сактап келишет.
