Айсулуу Токомбаева: Кыргыз балеринасынын сыйкырдуу дүйнөсү

Искусствонун сыйкыры: «Ваганова» атындагы балет академиясы

АНКАРА (AA) - 77 жаштагы кыргызстандык балерина Айсулуу Токомбаева дүйнөдөгү эң абройлуу балет окуу жайларынын бири болгон «Ваганова» атындагы балет академиясында билим алып, классикалык балеттин сырларын жаңы муундарга өткөрүп жатат. Токомбаева буга чейинки образдарды өз көз карашы аркылуу жандандыруу менен искусствонун сыйкырдуу дүйнөсүнө көпүрө салат. Балет 15-кылымда Италиянын Кайра жаралуу доорунда сарайларда оюн-зоок катары пайда болуп, Францияда король Людовик XIV тушунда кеңири таралып, сахна искусствосуна айланган. 1700-жылдардын башында Орусияда кабыл алынган балет 1738-жылы «Ваганова» атындагы балет академиясынын түзүлүшү менен дүйнөлүк ыкмага айланган.

Кыргызстандан Санкт-Петербургга саякат

Токомбаева 11 жашында Кыргызстандан Орусиянын Санкт-Петербург шаарына «Ваганова» атындагы университетте окууга мүмкүнчүлүк алганын айтат. 150 студенттин арасынан тандалып алынганы анын жашоосундагы чоң бурулуш болду. Ал кезде Санкт-Петербург искусствого жык толгон шаар болгон жана Токомбаева чоң бийчилердин колунда чоңоюп, «Щелкунчик», «Ак куу көлү», «Уйкудагы сулуу» сыяктуу классикалык чыгармаларда көрүнүктүү ролдорду аткарганын айтат.

 Балет жана музыка: Бирге баяндалган окуялар

Токомбаева «Ак куу көлү» чыгармасында Ак куу Одеттанын да, кара куу Одилдин да образын жаратып, бул ролдордун турмушундагы маанисин баса белгилейт. Чайковскийдин музыкасы менен айкалышкан бул окуя ал үчүн унутулгус эстелик болуп кала берет. Токомбаева балет искусствонун назик түрү катары кабыл алынганы менен, ал сахнага чыкканда бардык кыйынчылыктар артта калат деп эсептейт.

Искусство тарыхынын жана адабиятынын таасири

Токомбаева Вагановадан алган билиминин алкагында искусство тарыхын калыптандырган Микеланжело, Рафаэль, Веласкес, Рубенс сыяктуу чеберлердин чыгармаларын изилдөөгө мүмкүнчүлүк алганын белгилеп, балет искусствосунун башка түрлөрү менен аралашып кеткендигин баса белгилейт. Андан сырткары, белгилүү кыргыз жазуучусу Чыңгыз Айтматовдун «Жер-Эне» романын аткаргандыгы үчүн Кремлде сыйлыкка ээ болушу анын чыгармачылык карьерасында олуттуу бурулуш болду.

Большой театрда сахнага чыгуунун мааниси

Токомбаева Орусиянын Большой театрында ойноо ар бир артист үчүн өзгөчө тажрыйба экенин айтат. Ал ал жерде көптөгөн чыгармаларды аткарганын, алардын ар бири аны ар кандай ролдорду ыңгайлаштырууга жана кабыл алууга чакырганын түшүндүрөт. Бул окуя ал үчүн терең эсинде калып, көрүүчүлөргө эң туура жеткирүүгө умтулган ролдору анын көркөм карьерасынын негизи болуп калды.

 Түркия менен байланыштар

Токомбаеванын Түркиядагы сапарынын өзгөчө окуясы бар. Ал апасы да искусствого кызыгып, бирок Экинчи дүйнөлүк согуштан улам Москвадагы консерваториядагы билимин таштоого аргасыз болгонун айтат. Ал өз сиңдиси Гүлмира Токомбаева экөөнүн чыгармачылык чөйрөдө чоңойгондугун жана сиңдиси дагы Хажеттепе университетинде иштегенин белгилейт.

Токомбаева апасынын түрк ырларына болгон сүйүүсүн жана Стамбулду көрүү кыялын да бөлүшөт. Болгарияда эс алып жүргөндө апасынын деңизде сүзүп, карама-каршы жээкти көрсөтүп: «Мына, бул Стамбул. Силер ошол жерде болосуңар» деп айтканын эстейт. Апасынын көрөгөчтүк менен айткандары Токомбаева сиңдиси экөө өмүрүнүн көбүн Түркияда өткөргөндө ишке ашты.

Искусствону жаңы муундарга өткөрүп берүү

Түркияда иштеген жылдары Токомбаева өзүнүн профессионалдык чеберчилигин жаңы муундарга өткөрүп берүүдөн ырахат алды. Өмүрдү искусство менен өткөргөнүнө кубанганын билдирген Токомбаева балет искусствонун эле түрү эмес, жашоо образы экенин да баса белгилейт. Кыргыз балеринасы искусствонун универсалдуулугу жана анын адамдык рухтун тарбиялоочу аспектилери өсүп келе жаткан муундарды шыктандырып келет.