АКШ-Израилдин Иранга каршы соккулары Трамптын сүйлөшүүлөр жөнүндөгү талабына карабастан улантылууда
«Жемиштүү» дипломатия тууралуу билдирүүлөргө карабастан, АКШ менен Израилдин Иран менен Ливандагы чабуулдары уланууда; Тегеран ар кандай диалогду четке кагууда жана чыр-чатактын күчөшү жөнүндө эскертетүүдө.
АКШнын президенти Дональд Трамп шейшемби күнү Вашингтон согушту токтотуу үчүн Иран менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатканын айтканына карабастан, АКШ менен Израилдин бир нече Иран шаарларына соккулары уланды.
Трамп өзүнүн администрациясы аты аталбаган «жогорку кызматкер» менен сүйлөшкөнүн, бирок эгерде сүйлөшүүлөр кийинки беш күндүн ичинде ишке ашпай калса, «кандай болсо да бомбалоону улантабыз» деп эскерткенин билдирди.
Тегеран тараптардын ортосунда эч кандай диалог болбогонун билдирди.
Израилдин геноцидчи премьер-министри Биньямин Нетаньяху Трамп менен сүйлөшкөнүн, Вашингтон келишимге жетишүүгө болот деп эсептей турганын, бирок Израиль өзүн коргоо үчүн Иран менен Ливанга сокку уруусун уланта берерин моюнга алганын билдирди.
Шейшемби күнү эртең менен Ирандын ракеталары жана дрондору Израилди жана Перс булуңундагы мамлекеттерди бутага алган; Израилдин куткаруу топтору түндүктөгү бузулган имараттын сүрөттөрүн бөлүшкөн, бирок эч кандай курмандыктар жөнүндө билдирген эмес.
Ливандын мамлекеттик маалымат каражаттары ошондой эле Израиль түн ичинде Бейруттун түштүгүндө жети өзүнчө абадан сокку урганын билдиришти.
АКШ менен Ирандын ортосундагы сүйлөшүүлөр күмөндүү
Axios аты аталбаган Израилдин расмий өкүлүнө шилтеме берип, Трамптын маектеши Ирандын Ислам кеңешүү жыйынынын башчысы жана анын эң көрүнүктүү, бирок диний эмес ишмерлеринин бири Мухаммед Багер Галибаф экенин билдирди.
Ошондой эле булак АКШнын сүйлөшүүчүлөрү Стив Виткофф менен Жаред Кушнер ушул аптада Пакистанда Ирандын делегациясы менен жолугушушу мүмкүн экенин жана вице-президент Ж.Д. Вэнс катышаары тууралуу кабарлаган.
Ак үйдүн басма сөз катчысы Каролин Левитт бул маалыматтарды четке каккан жок, «Сүйлөшүүлөр тууралуу божомолдор Ак үй тарабынан расмий түрдө жарыяланмайынча, анык деп кабыл алынбашы керек» деп билдирди.
Ирандын Тышкы иштер министрлигинин басма сөз катчысы Исмаил Бакаи «АКШнын согушту токтотууга багытталган сүйлөшүүлөрдү жүргүзүү өтүнүчүн көрсөткөн айрым дос өлкөлөрдөн» билдирүүлөр алганын, бирок Бакаи мындай жолугушуу болгонун четке какканын Ирандын расмий IRNA маалымат агенттиги билдирди.
«Трамп карманып калды»
Ирандын коңшулары дүйшөмбү күнү Трамп өлкөнүн энергетикалык инфраструктурасын бутага алуу коркунучунан баш тарткандан кийин жеңил дем алышты.
Тегеран аймакка деңиз миналарын коюу жана энергетика жана суу инфраструктурасын бутага алуу менен жооп кайтарууга убада берген. Мындай сценарий буга чейин эле күчөгөн тарыхый энергетикалык кризисти андан ары күчөтүүгө коркунуч келтирет.
«Трамп Ирандын энергетикалык инфраструктурасына кол салуу түз жана олуттуу жооп кайтарууга алып келерин так билип, биринчи карманып калды», - деп жазган коопсуздук боюнча аналитик жана Иран боюнча мурдагы Израилдин чалгындоо боюнча эксперти Дэнни Цитринович X үчүн жазган макаласында.
Ошол эле учурда, Трамп Ирандын мунай активдерин басып алуу же Ормуз кысыгын күч менен ачуу үчүн кургактагы операцияларды карап жатат деген дем алыш күндөрү чыккан божомолдордон кийин, миңдеген деңиз жөө аскерлери Жакынкы Чыгышка жайгаштырылды, бул жердеги Американын катышуусун күчөтүү үчүн жасалды.
Экономикага «чоң коркунуч»
АКШ менен Израиль 28-февралда Иранга каршы согуш жарыялагандан бери, Тегеран дүйнөлүк чийки мунайдын бештен бир бөлүгүн ташуучу транзиттик жол болгон Ормуз кысыгы аркылуу жүк ташууну чектөө жана Перс булуңундагы энергетикалык объектилерге, АКШнын элчиликтерине жана Израилдеги буталарга кол салуу менен жооп кайтарды.
Эл аралык энергетика агенттигинин аткаруучу директору Фатих Бирол согуш улана берсе, күнүмдүк мунай жоготуулары 1970-жылдардагы мунай шокторунун жана Орусиянын 2022-жылы Украинага басып киришинин кесепеттеринен да жаман кризиске алып келиши мүмкүн экенин эскертти.
Чыр-чатактан улам мунайдын баасы баррелине 100 доллардан жогору көтөрүлгөн, бирок Трамптын билдирүүлөрүнөн кийин кескин төмөндөгөн.
Шейшемби күнү Азия базарлары Трамптын жарыясынан кийин Европадагы жана Уолл-стриттеги өсүштөрдөн кийин көтөрүлдү.
Трамп Иран сүйлөшүүчүлөрү менен «маанилүү макулдашуу пункттары» бар экенин айтып, АКШнын шарттарына Ирандын өзөктүк амбицияларынан баш тартуусу жана байытылган уран запастарын өткөрүп берүү киргенин кошумчалады.
Ливанга кургактыктан кол салуу
АКШ президенти согуш үчүн ар кандай мөөнөттөрдү жана максаттарды сунуштап, жума күнү операциянын «интенсивдүүлүгүн азайтуу» маселесин карап жатканын айтты, бирок кийинчерээк 90дон ашык Иран электр станцияларына сокку уруу менен коркутту.
Ошол эле учурда Израиль Ливанда Иран колдогон Хизбуллага каршы кургактыктан кол салуусун кеңейтип, «жумалап созулган согуш» жөнүндө эскертти. Дүйшөмбү күнү Бейруттун түштүгүнө кайрадан кол салып, Израиль эки Хизболла согушкерин туткунга алганын билдирди.
Ливандын Саламаттыкты сактоо министрлигинин маалыматы боюнча, Израилдин Ливанга жасаган чабуулдары 1000ден ашык адамдын өлүмүнө жана бир миллиондон ашык адамдын жер которушуна алып келген.
АКШда жайгашкан Адам укуктары боюнча активисттердин жаңылыктар агенттигинин маалыматы боюнча, согушта кеминде 3230 ирандык каза болгон. Алардын 1406сы жайкын тургундар болгон. AFP Ирандагы курмандыктарды көз карандысыз түрдө тастыктай албайт, анткени анын чабуул болгон жерлерге кирүү мүмкүнчүлүгү жок..