Азербайжандын өчпөс азабы: Хожалы кыргыны

Азербайжандын көз карандысыздык жолунда көптөгөн адамдар өмүрүнөн ажырады. 1992-жылы 26-февралда армян күчтөрү Хожалыда аялдар, балдар жана карылар дебестен жүздөгөн азербайжан түрктөрүн кыргынга учураткан. Хожалы кыргынынын азабы 34 жылдан бери басылган жок.

Азербайжандын көз карандысыздык жолунда көптөгөн адамдар өмүрүнөн ажырады.

Хожалы кыргынынан бери 34 жыл өттү, бирок анын азабы бүгүнкү күндө азербайжан түрктөрүнүн жүрөгүндө ошол бойдон сакталууда.

1991-жылы армяндар аймактык дооматтар менен кол салышкан

Советтер Союзунун кулашы менен Азербайжанга каршы аймактык дооматтарды коюп, чабуулдарды баштаган армяндар 1991-жылдын акыркы күндөрүндө блокадага алган жана аймактагы жалгыз аэропорту бар стратегиялык мааниге ээ болгон Хожалыны басып алууга өтүшкөн.

2605 үй-бүлө жашаган Хожалыда калктын саны 11365 адам болгон. Бирок, чыр-чатактардан улам калктын саны 3000ге чейин азайган. Шаар аймактагы жалгыз аэропорттун болушунан улам стратегиялык мааниге ээ болгон.

Армения күчтөрү 1991-жылдын акыркы күндөрүндө чабуулун баштаган. Алар Хожалыга алып баруучу жолдорду жана анын тегерегиндеги айылдарды басып алышкан. Андыктан азык-түлүктү тик учак менен гана жеткирүүгө мүмкүн болгон.

1992-жылдын 25-февралында чабуулдарын күчөткөн армяндар түнкүсүн үч тараптуу чабуул башташкан, ага ошол кезде Ханкендиде жайгашкан Советтик Орус армиясынын 366-моторизацияланган полкунун жардам берген.

 Жүздөгөн азербайжандыктар өлтүрүлгөн

 Жөн гана басып алуу менен чектелбестен, армяндар 20-кылымдын эң кандуу кыргындарынын салып, жай тургундарды массалык түрдө кырып, туткундарды мыкаачылык менен кыйнашкан.

Хожалыда 106 аял, 70 карыя жана 63 бала менен кошо 613 азербайжандык коргонуусуз өлтүрүлгөн. 487 адам оор жаракаттар менен аман калган, ал эми армян күчтөрү 1275 адамды туткунга алышкан, алардын 150сү дагы эле дайынсыз.

Кыргын учурунда 8 үй-бүлө толугу менен жок кылынган, 25 бала ата-энесинин экөөнөн тең, ал эми 130 бала ата-энесинин биринен айрылган.

 Алар эч кимди аяшкан эмес: аялдарды, балдарды, ымыркайларды, кош бойлуу аялдарды...

 Жабырлануучулардын соттук-медициналык экспертизасы жана күбөлөрдүн көрсөтмөлөрү Хожалынын тургундары аялдар, карылар жана балдар деп айырмаланбастан, баш терисин сыйрып, кулактарын, мурундарын, жыныс органдарын кесип, көздөрүн оюп салуу сыяктуу элестетүүгө мүмкүн болбогон кыйноолорго дуушар болгонун ачык далилдейт.

Кыргындын курмандыктарынын арасында башы кесилген, тирүүлөй өрттөлгөн жана курсактары штык менен сайылган кош бойлуу аялдар болгон. Ошол учурда тартылган видеолор жана сүрөттөр кыргындын масштабын көрсөтүп турат.

Геноцид катары таанылган

Азербайжандын айтымында, Ходжалиндеги окуялар 1949-жылдагы Женева конвенцияларын, Геноцид кылмышынын алдын алуу жана жазалоо боюнча Бириккен Улуттар Уюмунун конвенциясын, Жарандык жана саясий укуктар боюнча эл аралык пактты, Кыйноолорго жана башка катаал, адамгерчиликсиз же кадыр-баркты басмырлаган мамилеге же жазалоого каршы конвенцияны жана Баланын укуктары боюнча конвенцияны кошо алганда, көптөгөн конвенциялардын олуттуу бузулушу болуп саналат.

Азербайжан парламенти Хожалыдагы окуяларды «геноцид» деп жарыялаган.

2010-жылдын 22-апрелиндеги чечиминде Европанын Адам укуктары боюнча соту Хожалыдагы окуяларды согуш кылмыштарына же адамзатка каршы кылмыштарга барабар деп эсептеген.

Бүгүнкү күнгө чейин 18 өлкөнүн парламенттери жана АКШнын 24 штатынын мыйзам чыгаруу органдары Хожалыдагы окуяларды айыптап, аларды геноцид деп таануу боюнча резолюцияларды кабыл алышкан.

Хожалыдагы окуяларга дүйнөнүн көңүлүн бурууну улантып жаткан Азербайжан эл аралык коомчулуктан күнөөлүүлөрдү жазалоону талап кылууда.

«Карабах - бул Азербайжан»

1988-жылы башталган армяндардын 32 жылдык оккупациясы Азербайжан армиясынын ийгиликтүү операциясы менен аяктады.

Карабах 2020-жылы эркиндигин кайтарып алган. 32 жылдан кийин да Азербайжан эч качан багынган эмес жана жерлерин кайтарып алуу менен «Карабах - бул Азербайжан» деген идеалды бүткүл дүйнө кабыл алган.

1992-жылдын алгачкы күндөрүнөн тартып армян күчтөрү Карабахта ири чабуулдарды баштаган. Февраль айында Хожалыда кылымдын эң чоң геноциддеринин бирин кылган армян аскерлери Карабахтагы стратегиялык шаар Шушаны жана май айында Армениянын чек арасындагы Лачын шаарын басып алышкан.

1993-жылы алар Келбежерди басып алышкан. Натыйжада, Агдам, Физули, Губадлы, Зангилан жана Жебраил райондору оккупацияга алынган. Жүз миңдеген адамдар үйлөрүн таштап кетүүгө аргасыз болушкан, миңдеген адамдар өмүрүнөн айрылышкан. Бул зулумдуктар эч качан унутулбайт.