Тышкы иштер министри Хакан Фидан курчоого алынган Газада жоопкерчиликти алууга, анын ичинде зарыл болгон учурда аскерлерди жайгаштырууга даяр экенин билдирди.
Ишемби күнү A Haber телеканалынын түз эфиринде сүйлөгөн Фидан: «Түркия Газада жоопкерчиликти алууга даяр жана аскерлерди жайгаштырууну кошо алганда, бардык маселелерде чоң жоопкерчилик сезими менен өз милдетин аткарат. Бул биз бул маселе боюнча эл аралык коомчулукка берген эң ачык билдирүү», - деди.
Президент Режеп Таййип Эрдогандын сентябрь айында АКШнын президенти Дональд Трамп менен болгон жолугушуусуна токтолгон Фидан, эки лидер мамилелерге жана аймактык динамикага байланыштуу маанилүү маселелерди талкуулаганын айтты.
Фидан Түркиянын «тышкы саясаттагы көрсөткүчтөрү» жана акыркы жылдардагы ишенимдүү өнөктөш катары жөндөмдүүлүгү өлкөнү «көптөгөн маселелер боюнча кызматташуусу талап кылынган актерго» айландырганын айтып, АКШдагы жолугушуулар эки өлкө, кеңири аймак жана глобалдык тынчтык жана туруктуулук үчүн дагы бир жолу маанилүү маселелерди көтөргөнүн кошумчалады.
Коопсуздук күчтөрү
Фидан БУУнун Коопсуздук Кеңешинин резолюциясынын долбоору дагы эле талкууланып жатканын жана өнүгүп жатканын билдирди.
Тышкы иштер министри Фидан сунушталган коопсуздук күчтөрү Трамптын этаптуу тынчтык планында көрсөтүлгөн эки түзүмдүн бири экенин жана талкуулар анын так ыйгарым укуктарын жана ишке ашырылгандан кийин кандай иштээрин аныктай турган укуктук базаны түзүүгө багытталганын белгиледи.
Фидан Газада Тынчтык комиссиясын жана Эл аралык коопсуздук күчтөрүн ишке ашыруу боюнча талкуулар уланып жатканын белгиледи. Ал сунуштар иштелип чыгып жатканын жана АКШ бул маселени Түркия менен кеңешип чечип жатканын белгиледи.
Фидан коопсуздук күчтөрү боюнча алгачкы иштер башталганын, анын ичинде америкалыктар тарабынан координацияланган жана Израиль менен кызматташууда түзүлгөн Жарандык-Аскердик Кызматташтык Борбору (ЖААКБ) түзүлгөнүн белгиледи.
17-октябрда расмий түрдө ачылган Жарандык-Аскердик Кызматташтык Борбору (ЖААКБ) - бул ок атышууну токтотуу келишиминен кийин Газадагы окуяларды көзөмөлдөө үчүн АКШнын Борбордук командачылыгы тарабынан Израилде түзүлгөн биринчи эл аралык операциялык платформа.
Тышкы иштер министри Фидан Трамп доорундагы ок атышууну токтотуу планын колдогон Вашингтон бул процесстеги тоскоолдуктарды жеңүү механизмин иштеп чыкканын баса белгилеп, бул кадамды жоопкерчиликти жана милдеттенмени көрсөтүүдө абдан маанилүү деп мүнөздөдү.
Фидан Түркия ок атышууну токтотуу келишими боюнча прогрессти координациялоо үчүн зарыл болгон механизмдерди өнүктүрүүгө берилген бойдон кала берерин жана тиешелүү аскердик бийлик органдарынын ортосунда тыгыз диалог уланып жатканын билдирди. Ал Түркия Газадагы ок атышууну токтотууга мүмкүндүк берген Шарм-эш-Шейх сүйлөшүүлөрүндө активдүү роль ойногонун жана Египет, Катар жана Түркия келишимди ишке ашырганын белгиледи. Ал өлкөлөр кол койгон декларация салттуу кепил модели эмес, бирок алардын ок атышууну токтотууга болгон саясий колдоосун чагылдырарын белгиледи.
Фидан ошондой эле Түркия Газа үчүн гуманитардык жардам координаторун дайындаганын жана жардам жеткирүү үчүн интенсивдүү иштеп жатканын, бирок аймакка кирип жаткан жардамдын көлөмү Израилдин мурунку милдеттенмелеринен төмөн бойдон калып жатканын белгиледи.
«Эгер оккупация улана берсе, куралдуу каршылык да ошондой болот»
Фидан Түркия «кылмышкерди эмес, кылмышты карайт» деп айтып, ким жасаганына карабастан, эзүү айыпталаарын баса белгиледи. Ал оккупация улана берсе, куралдуу каршылык көрсөтүлөт деп ырастады: «Эгерде бул Хамас болбосо, анда ал башка бирөө, башка бирөө да болбосо, анда ал дагы башка бирөө. Бул оккупацияга каршы турууда табигый көрүнүш. Бул жерде биз маселени Хамасты куралсыздандыруу менен баштоо эмес, оккупацияны токтотуу, эзүүнү азайтуу жана аны жок кылуу механизмин иштеп чыгуу деп айтып жатабыз. Бул логиканы так түшүндүрүү керек. Хамастын ДЕАШ сыяктуу террористтик уюм деп аталышынын натыйжасында реакциячыл мамиле пайда болду. Бул реакциячыл мамилени саясатка айландыруу аракеттери көрүлүүдө. Албетте, биз бул риториканы деконструкцияга дуушар кылышыбыз керек. Башкача айтканда, биз риториканы талдап, кайра калыптандырышыбыз керек»,-деп айтты.
Тышкы иштер министри Фидан ошондой эле палестиналыктарга Израилдин оккупациясын жок кыла турган жана эки мамлекеттүү чечимди мүмкүн кыла турган жол картасы берилиши керектигин кошумчалады.
Израиль 2023-жылдын октябрь айынан бери курчоодо турган Газада геноцид кылып, болжол менен 70 000 палестиналыкты, көбүнчө аялдар менен балдарды өлтүрдү.
