Түркиянын тышкы иштер министри Хакан Фидан, Азербайжандын тышкы иштер министри Жейхун Байрамов жана Грузиянын тышкы иштер министри Мака Ботчоришвили Стамбулда өткөн Түркия-Азербайжан-Грузия үч тараптуу тышкы иштер министрлеринин 10-жолугушуусунда Стамбул декларациясына кол коюшту.
Билдирүүдө өлкөлөрдүн ортосундагы терең достук, жакшы коңшулук, өз ара урматтоо жана ишеним салтына негизделген эң мыкты карым - катнаштар баса белгиленип, саясий, экономикалык, соода, тынчтык жана коопсуздук, илим жана технология, ошондой эле маданий тармактарды кошо алганда, өз ара кызыкчылык жараткан бардык тармактарда учурдагы күчтүү кызматташтыкты андан ары өнүктүрүү каалоосу баса белгиленди.
Туруктуу тынчтыкты жана туруктуулукту орнотууга үч өлкө тарабынан кошулган маанилүү салымга жогору баа берилген билдирүүдө, бул ыкманын аймакта жана андан тышкары аймактарда өнүгүү үчүн маанисине көңүл бурулду.
Аймактык байланыштын туруктуулугу — аймактык кызматташтык, экономикалык өсүш жана аймактагы өнүгүү үчүн маанилүү фактор экени белгиленген билдирүүдө министрлер бири-биринин өлкөлөрүнүн эгемендигине, аймактык бүтүндүгүнө жана чек араларынын кол тийбестигине карата күчтүү жана чечкиндүү колдоолорун дагы бир жолу ырасташты.
Билдирүүдө аймактык жана глобалдык кыйынчылыктарды жеңүүдө үч тараптуу кызматташтыктын мааниси баса белгиленип, аймактын кызматташтык потенциалын толук ишке ашыруу үчүн аймактык тынчтык, коопсуздук жана туруктуулук өзгөчө мааниге ээ экени жана бул максатты көздөй үч өлкө тең позитивдүү ролду өзүнө алганы билдирилди.
Билдирүүдө министрлер "Грузиянын эл аралык деңгээлде таанылган чек араларынын ичинде аймактык бүтүндүгүн жана эгемендүүлүгүн калыбына келтирүүнүн маанисине көңүлдөрдү бурушту.
Жашыл энергия жана аз көмүртектүү технологияларды камтыган транспорт жана энергетика тармактарында кызматташтыкты арттыруу зарылдыгы айтылган билдирүүдө, Баку-Тбилиси-Жейхан кууру жана Түштүк газ коридорунун аймактык жана Европанын энергетикалык коопсуздугуна кошкон стратегиялык салымы белгиленди.
Билдирүүдө эл аралык байланыштарды, билим берүүнү, социалдык жана маданий алмашууларды, туризмди жана маалыматтык-коммуникациялык технологияларды андан ары өнүктүрүүнүн, анын ичинде аба, темир жол жана автомобиль жолдору аркылуу аймактык байланышты өнүктүрүү жана чыңдоонун мааниси баса белгиленди.
Байланыш туруктуулугу долбоорлору
Билдирүүдө үч өлкөнүн тең аймагынан өткөн "Каспий аркылуу өтүүчү Чыгыш-Батыш Борбордук коридору" (Борбордук коридор) менен бирге мамлекеттердин транзиттик дараметин күчөтүү үчүн ташталган маанилүү кадамдарга жана эл аралык транзиттик тутумга интеграциялашуу аракеттерине көңүл бурулду.
Билдирүүдө Баку-Тбилиси-Карс темир жолунун Ортоңку коридордогу негизги ролу баса белгиленип, темир жол долбоорунун алкагындагы модернизациялоо иштеринин аякташын белгилөө үчүн 2-июнда Грузиядагы Ахалкалаки эл аралык темир жол станциясында өткөн иш-чара кубатталды.
Министрлер ошондой экологияны коргоо жана климаттын өзгөрүшүнө каршы күрөшүү, туруктуу өсүү жаатындагы кызматташтыкты колдоо, анын ичинде кайра жаралуучу энергияны натыйжалуу пайдалануу жаатындагы кызматташтыкты колдоонун маанилүүлүгүн белгилешти.
Соода-экономикалык кызматташтык механизмдери
Түркиянын COP31 төрагалыгы кубатталганы баса белгиленген билдирүүдө Азербайжандын Дүйнөлүк Шаардык Форумдун 13-сессиясын ийгиликтүү өткөргөнү жана туруктуу өнүгүүнү алдыга жылдырууга кошкон салымына жогору баа берилди.
Билдирүүдө терроризм, маданий жана тарыхый мурастарга каршы кылмыштар, киберкылмыштуулук, курал-жарак жана баңгизаттарды сатуу, адам сатуу, мигранттарды аткезчилик жана акчаны адалдоо сыяктуу трансулуттук уюшкан кылмыштуулуктун бардык түрлөрүнө жана көрүнүштөрүнө каршы күрөшүү үчүн тиешелүү эл аралык жана аймактык документтерге ылайык кызматташтыкты бекемдөөгө берилгендиги баса белгиленди.
Натыйжалуу жана конкреттүү жыйынтыктарга багытталган долбоорлор аркылуу өз ара кызыкчылык туудурган экономикалык секторлордо туруктуу жана өнүктүрүлгөн кызматташтыкты камсыз кылуу зарылдыгы тууралуу маалымат берилген билдирүүдө, өз ара пайдалуу тармактарга инвестицияларды тартуу, экспорттук-импорттук мүмкүнчүлүктөр менен экономикалык кызматташтыкты өнүктүрүүнүн жаңы ыкмаларын издөөнүн мааниси белгиленди.
Билдирүүдө 26-февралда Грузияда 7-Түркия-Азербайжан-Грузия бизнес форумунун өткөрүлүшү кубатталып, үч өлкөнүн ортосунда түзүлгөн үч тараптуу механизмдердин, парламенттер аралык кызматташтыктын ийгилиги билдирилди.
Министрлер мүмкүн болгон ар бир кырдаалда эл аралык уюмдардагы талапкерликтерин өз ара колдоо менен бирге мамлекеттер көрсөткөн активдүү кызматташтыкка жогору баа берип, бул жолугушууну ийгиликтүү уюштургандыгы үчүн түрк министри Фиданга терең ыраазычылык билдиришти.
Үч тараптуу жолугушууларды үзгүлтүксүз өткөрүп туруунун маанисин баса белгилеген министрлер, 11-Үч тараптуу жолугушууну 2027-жылы өз ара макулдашылган мөөнөттө Грузияда өткөрүүгө чечим чыгарышты.
