Түрк дүйнөсүнүн «Данакери» профессор, доктор Абдылдажан Акматалиевдин 70 жылдык мааракеси ТҮРКСОЙдо белгиленди.
Кыргыз адабиятынын залкар инсаны жана дүйнө жүзү боюнча «Манас» жана «Айтматов» изилдөөлөрүнүн алдыңкы ысымы болгон академик профессор, доктор Абдылдажан Акматалиевдин 70 жылдык мааракеси Түрк маданиятынын эл аралык уюмунда (ТҮРКСОЙ) өткөн эл аралык конференция менен белгиленди.
Үстүбүздөгү жылдын 27-октябрында Анкара шаарында ТҮРКСОЙ Эл аралык уюмунун Баш катчысы Султан Раевдин жетекчилиги астында «Түрк дүйнөсүнүн биримдигинин символу: ДАНАКЕР» аттуу эл аралык илимий конференция өткөрүлдү. Конференцияга түрк дүйнөсүнүн ар кайсы өлкөлөрүнүн дипломатиялык өкүлчүлүктөрүнүн кызматкерлери, белгилүү окумуштуулар, илимий мекемелердин өкүлдөрү, адабият жана маданият ишмерлери катышты. Иш-чара академик Абдылдажан Акматалиевдин илимий ишмердүүлүгүн жана чыгармачылык мурасын чагылдырган сүрөт жана китеп көргөзмөсү менен таанышуудан, ошондой эле окумуштуунун өмүр жолуна жана илимий эмгектерине арналган «Түрк дүйнөсүнүн Данакери» аттуу даректүү тасманы көрсөтүү менен башталды.
Илим-билимди жазууга киргизүү менен жалпы эс тутумду жаратат
Конференциянын ачылыш аземинен кийинки протоколдук сөздөрдүн алкагында алгачкылардан болуп Түркия Республикасынын Чыңгыз Айтматов атындагы институттун башчысы, Проф. док. Ильяс Топсакал сөз сүйлөп, окумуштуулардын коомдун интеллектуалдык өнүгүшүнө, улуттук маданияттын сакталышына жана тарыхый эс тутумдун калыптанышына өзгөчө көңүл бурду. Ушуга удаа Топсакал илимдин аркасында билим жазууга өткөрүлүп, ошону менен улуттарды колдогон бекем «орток эс тутумду» түзөрүн түшүндүрдү. Ал Акматалиевдин түрк дүйнөсүнүн адабиятын өзүнүн ири эмгектери менен жазып алган монументалдуу окумуштуу экенин айтып, ал бул эс тутумдун эң маанилүү архитекторлорунун бири экенин баса белгиледи. Анын «Абдылдажан агай тирүү турганда Чыңгыз Айтматовдун руху да жашай берет» деген терең маанилүү сөздөрү академик Абдылдажан Акматалиевдин жана конференциянын катышуучуларынын жүрөгүнөн түнөк таап, жыйынга өзгөчө эмоционалдык таасир калтырды.
Түрк дүйнөсүнүн адабий мурасын изилдөөгө жана илимий жактан өнүктүрүүгө кошкон зор салымы.
Кыргыз Республикасынын ТҮРКСОЙдогу өкүлү Марат Тагаев катышуучуларга Башкы катчы Султан Раевдин жана өзүнүн атынан салам айтып, Акматалиевди 70 жашка толушу менен куттуктады. Тагаев, II. даражадагы «Манас» орденинин ээси Акматалиевдин кыргыз улуттук гуманитардык илимдеринин өнүгүшүнө жана бүтүндөй түрк дүйнөсүнүн адабий мурасын изилдөөгө, сактоого жана жайылтууга зор салым кошконун белгиледи.
Академик Абдылдажан Акматалиевди Чыңгыз Айтматовдун адабий мурасын изилдөөгө, жайылтууга жана илимий жактан тереңдетүүгө зор салым кошкон, илим менен маданияттын ортосунда руханий көпүрө түзгөн «данакер» инсан катары мүнөздөгөн Тагаев окумуштуунун көп кырдуу илимий жана уюштуруучулук ишмердүүлүгүнө өзгөчө токтолду. Ошондой эле Тагаев: «Абдылдажан Амантурович өзүнүн көп жылдык илимий ишмердүүлүк даңгыр жолунда илим менен маданияттын өз ара байланышын бекемдөөгө олуттуу салым кошуп, 1000ден ашуун илимий эмгектин жаралышына салым кошкон, 100дөн ашуун жаш изилдөөчүгө илимий жетекчилик жана устаттык кылган, ошондой эле 500дөн ашуун эл аралык илимий конференция менен симпозиумдун уюштурулушуна жана өткөрүлүшүнө жетекчилик кылган», — деп баса белгиледи.
«Манас» жана «Айтматов» изилдөөлөрүндөгү туу чоку
Презентацияларда сөз сүйлөгөн КР Президентинин алдындагы «Чыңгыз Айтматов» атындагы Адабият институтунун Айтматов изилдөө борборунун башчысы доцент Нурзина Исаева Акматалиевдин кырк жылдык илимий жолун кеңири баяндады. Исаева Акматалиевдин координациясы астында даярдалган 33 томдук «Түрк дүйнөсү адабиятынын тарыхы, энциклопедиясы жана антологиясы» сыяктуу монументалдуу эмгектер Түркиянын университеттеринде окуу куралдары катары колдонулуп жатканын баса белгиледи. Элазыгда «Манас» эпосунун түрк тилинде басылышын жетектеген Акматалиев ошондой эле Чыңгыз Айтматовдун туулган күнүнүн 100 жылдыгына (2028) төрт тилде кеңири энциклопедияларды даярдап жатканы айтылды. «Анадолу маданият долбоорлорунун» башкаруучуларынан бири Шенер Булут ТРТ каналынан көрсөтүлгөн Чыңгыз Айтматов жөнүндөгү даректүү тасманын сценарийи түздөн-түз Акматалиевдин макаласынан алынганын жана маркум Роза Айтматованы да урматтоо менен эскергенин билдирди.
«Үзүлгөндү улаган, чачылганды чогулткан адам»
Конференциянын презентация бөлүмүндө ТҮРКСОЙдун өкүлү доцент доктор Кемал Гөз катышуучуларга кыргыз тилинде кайрылды. Кемал Гөз Акматалиевдин «Манас» жана «Айтматов» боюнча изилдөөлөрүндө негиздеген ой жүгүртүү мектеби түрк дүйнөсү үчүн баа жеткис байлык экенин баса белгиледи. Конференцияга тема болгон «ДАНАКЕР» сөзүн өз сөзү менен чечмелеп берген доцент доктор Гөз сөзүн төмөнкүдөй жыйынтыктады:
«Данакер деген сөз үзүлгөндү улаган, чачылганды чогулткан жана адамдардын жүрөгүн бириктирген адам дегенди билдирет. Биздин профессор агай дал ушундай көпүрө куруучу инсан. 70 жашыңыз менен куттуктайм, ар дайым ден соолугуңуз чың болсун».
Конференциянын презентациялык бөлүгүндө академиктер Досжан Сайранбаевдин, проректор Жайыл Садыкбек кызынын, улук илимий кызматкер Нургүл Осмоналиеванын жана профессор, доктор Берди Сарыевдин баалуу баяндоолору орун алды.
Берилгендик – биздин жалпы маданиятыбыздын эң чоң баалуулугу
Ардактуу конок, профессор, доктор, программанын жыйынтыктоочу сөзүн сүйлөө үчүн трибунага чакырылды. Абдылдажан Акматалиев анын урматына уюштурулган бул маанилүү иш-чара үчүн ТҮРКСОЙго жана башкы катчы Султан Раевге ыраазычылык билдирди. Акматалиев түрк дүйнөсүнүн ар кайсы бурчунан кубанычын бөлүшүү үчүн келген кесиптештерине жана студенттерине кайрылып: «Мени ушундай өзгөчө күндө жалгыз калтырбаган бардык досторума, Манасты жана Айтматовду сүйүүчүлөргө чын жүрөктөн ыраазычылык билдирем. Берилгендик - бул биздин жалпы маданиятыбыздын жана бир туугандыгыбыздын эң чоң баалуулугу», - деди.
Конференция ыраазычылык сертификаттарын тапшыруу жана эстеликке сүрөткө түшүү менен аяктады.






















