Түркиянын президенти Режеп Тайип Эрдоган Израилдин Сомалилендди көз карандысыз мамлекет катары таануу чечимин мыйзамсыз деп атап, бул Сомалинин аймактык бүтүндүгүнө түздөн-түз коркунуч келтирерин билдирди.
Шейшемби күнү Стамбулда Сомалинин президенти Хасан Шейх Махмуд менен биргелешкен маалымат жыйынында Эрдоган Анкара Сомалинин аймактык бүтүндүгүн жана саясий биримдигин чечкиндүү колдой турганын билдирип, өлкөдөгү акыркы коопсуздук жетишкендиктерине Сомалинин калыбына келишине каршы болгон тараптардын «саботаждык актылары» тоскоол болбошу керектигин баса белгиледи.
Эрдоган: «Биз Сомалинин аймактык бүтүндүгүн жана саясий биримдигин чечкиндүү түрдө колдой беребиз жана бул процессте Сомали элин колдойбуз», - деди.
Эрдоган ошондой эле Түркиянын Могадишо менен экономикалык жана стратегиялык мамилелеринин кеңейип жатканын баса белгилеп, 2026-жылга чейин Сомалинин жээк аймактарында бургулоо иштерин баштоо планын жарыялады.
Президент бул аракет Сомали элинин жыргалчылыгына олуттуу салым кошоорун билдирип, Түркия өзүнүн энергетикалык флотуна эки жаңы терең деңиз бургулоочу кеме кошконун белгиледи.
Түркиянын Сомалиге колдоосу
Сомалинин президенти Хасан Шейх Махмуд: «Айрыкча Сомали аймактык бүтүндүгүнө жана эгемендүүлүгүнө коркунуч туудурган учурда, биз Түркиянын жана түрк элинин колдоосун сезип жатабыз», - деп билдирди жана Анкарага саясий, коопсуздук жана экономикалык колдоосу үчүн ыраазычылык билдирди.
Махмуд ошондой эле Нетаньяхунун позициясын сынга алып, Израилдин Сомалилендди таануусун Сомалинин эгемендүүлүгүн бузган агрессивдүү жана кабыл алынгыс кадам катары сыпаттады.
Израиль жума күнү Сомалилендди көз карандысыз эгемен мамлекет катары тааный турганын жарыялады.
Сомалиленд 1991-жылы Сомалиден көз карандысыздыгын жарыялагандан бери өзүнүн административдик, саясий жана коопсуздук түзүмдөрү бар де-факто автономдуу аймак катары иштеп келет. Ошого карабастан, ал расмий эл аралык таанууга ээ болгон эмес. Сомалинин федералдык өкмөтү бул аймакты өлкөнүн аймагынын ажырагыс бөлүгү катары карай берет.
Могадишо чет элдик өкмөттөр менен Сомалиленддин ортосундагы ар кандай түз мамилелерди дайыма четке кагып, мындай аракеттер Сомалинин биримдигине жана эл аралык укукка каршы келерин билдирди.
Терроризмге каршы күрөшүү
Эрдоган Түркия Сомалинин коопсуздугун жана туруктуулугун колдоону уланта берерин билдирип, терроризмге каршы күрөшүүдө Сомалиге ар тараптуу колдоо көрсөтө турганын кошумчалады.
Президент Сомалинин улуттук армиясына Түрк куралдуу күчтөрүнүн Аскердик окуу борборунда (TÜRKSOM) көрсөтүлгөн окутуу жана жабдууларды колдоо Түркиянын терроризмге каршы Сомали менен тилектештигин көрсөтүп турганын түшүндүрдү.
Дүйнөдөгү төртүнчү ири флот
Эрдоган Сомали менен энергетика тармагындагы кызматташтыкты бекемдөөнү баса белгилеп: «Биздин Оруч Рейс сейсмикалык изилдөө кемеси тогуз ай бою Сомалинин деңиз аймактарында изилдөө иштерин жүргүздү»,- деди.
Ушул контекстте президент Түркия 2026-жылы бургулоо иштерин баштоону пландап жатканын билдирип, бул иш-чаралар Сомали элинин жыргалчылыгына олуттуу салым кошоорун кошумчалады.
Эрдоган ошондой эле Анкара өзүнүн флотуна эки жаңы терең деңиз бургулоочу кеме кошконун белгиледи.
Эрдоган: «Чагры Бей жана Йылдырым деп атаган бул эки кеменин биринчиси Сомалинин жээгинде, экинчиси Кара деңизде иштейт. Чагры Бей жана Йылдырымдын кошулушу менен биз бул тармакта дүйнөдөгү төртүнчү ири флот болобуз. Бул эки жакшы жаңылык тең жакшы жана пайдалуу болушун каалайм», - деди.
Сомалидеги космостук порт
Сомали менен балык чарбасы жаатында кол коюлган келишим кызматташтыкка жаңы өлчөм кошконун айткан Эрдоган, бул келишимдин алкагында Түркия Сомалинин техникалык мүмкүнчүлүктөрүн өнүктүрүүнү колдой турганын жана мыйзамсыз балык уулоого каршы күрөшкө салым кошоорун айтты.
Эрдоган: «Кол коюлган келишимдердин алкагында Сомалиде космостук порт курууну пландап жатабыз», - деди.
Президент ошондой эле үч баскычтуу долбоордун биринчи этабынын долбоорун бүтүргөнүн жана курулуш Түркиянын космос агенттиги аркылуу башталганын билдирди.
Шейшемби күнү эртең менен Эрдоган Махмудду Стамбулдагы Президенттик Долмабахче кеңсесинде расмий түрдө тосуп алды.
Эки лидер делегацияларынын ортосундагы кеңири жыйынга төрагалык кылуудан мурун жабык эшик артында жолугушуу өткөрүштү.
Түркия делегациясын тышкы иштер министри Хакан Фидан, энергетика жана жаратылыш ресурстары министри Алпарслан Байрактар, улуттук коргоо министри Яшар Гүлер жана өнөр жай жана технология министри Мехмет Фатих Кажыр, ошондой эле чалгындоо, байланыш жана коргонуу тармагындагы тармактын лидерлери өкүлдүк кылышты.
