Индиянын Батыш Бенгалия штатында акыркы мезгилде катталган Нипах вирусунун учурлары Түштүк жана Түштүк-Чыгыш Азияда кайрадан тынчсызданууну жаратты. Таиланд, Малайзия жана башка коңшу өлкөлөрдө бийлик өкүлдөрү сактык чарасы катары аэропорттордо текшерүүлөрдү күчөтүштү.
Вирус сейрек кездешкени менен, жогорку өлүм көрсөткүчү жана адамдан адамга жугуу мүмкүнчүлүгү саламаттыкты сактоо органдары үчүн эпидемияны көзөмөлдөө маселесин артыкчылыктуу багытка айландырды. Окумуштуулар кырдаалды кылдат көзөмөлдөп, дүрбөлөңгө түшпөстөн, этият болуу зарылдыгын баса белгилешүүдө.
Нипах вирусу эмнеге окшош жана канчалык кооптуу?
Нипах деген эмне?
Нипах – бул сейрек кездешүүчү вирустук инфекция, ал көбүнчө жарганаттардан, айрыкча жемиш жеген жарганаттардан адамдарга жугат. Симптомсуз болушу мүмкүн, бирок көбүнчө өтө кооптуу; өлүмгө учуроо көрсөткүчү Дүйнөлүк Саламаттыкты Сактоо Уюмунун маалыматы боюнча, жергиликтүү саламаттыкты сактоо системасынын аныктоо жана башкаруу мүмкүнчүлүгүнө жараша 40тан 75 пайызга чейин жетет.
Вирус адамдан адамга жугушу мүмкүн, бирок оңой менен жукпайт, эксперттердин жана Европа Ооруларды алдын алуу жана көзөмөлдөө борборунун (ECDC) маалыматы боюнча, оорунун очоктору жалпысынан кичинекей жана салыштырмалуу чектелүү. Талапкер болгон вакциналар иштелип чыгууда, бирок азырынча бекитилген вакцина жок.
Канчалык кеңири тараган?
Нипах биринчи жолу 1999-жылы Малайзияда аныкталган. Ошондон бери дээрлик жыл сайын кичинекей эпидемиялар катталып келет, алардын көбү Бангладеште. Индияда да мезгил-мезгили менен эпидемия болуп турат.
Декабрь айына карата жалпысынан 750 учур катталып, 415 адам каза болгон; бул сандар жаңы оору коркунучтарын көзөмөлдөгөн жана алардан коргонуу үчүн медициналык каражаттарды иштеп чыгууну каржылаган Эпидемияга даярдык боюнча инновациялар коалициясынан (CEPI) алынган.
Симптомдору кандай?
Нипахтын алгачкы белгилери дене табынын көтөрүлүшү, баш оору жана булчуңдардын оорушу сыяктуу спецификалык эмес симптомдор болуп саналат жана башка оорулар менен чаташтырылышы мүмкүн. Андан кийин курч энцефалитти (мээнин сезгениши) көрсөткөн неврологиялык белгилер пайда болушу мүмкүн, ал эми кээ бир адамдарда оор дем алуу көйгөйлөрү байкалат.
Белгилер көбүнчө таасир эткенден кийин бир нече күндөн эки жумага чейин пайда болот, бирок кээ бир учурларда инкубациялык убакыттын узагыраак болгону кабарланган. Саламаттыкты сактоо органдары неврологиялык белгилер пайда болгондо оору тездик менен күчөшү мүмкүн болгондуктан, эрте аныктоо абдан маанилүү экенин айтышууда.
Балдар, улгайган адамдар жана ден соолугу начар адамдар оорунун оор түрүнө чалдыгуу коркунучу жогору. Оор учурларда талма кармашы мүмкүн жана бир нече күндүн ичинде кома пайда болушу мүмкүн. Айыккан адамдардын көпчүлүгү толук айыгып кетишет, бирок айрымдары узак мөөнөттүү неврологиялык көйгөйлөргө дуушар болушу мүмкүн.
Канчалык кооптонуш керек?
Окумуштуулар Нипахтын өлүмгө алып келүүчү көрсөткүчү жогору болгонуна карабастан, анын адамдан адамга жугуусунун күчөшү же дүйнө жүзүнө оңой жайылышы боюнча азырынча белгилерlby байкала электигин белгилешүүдө.
Пакистанда азырынча Нипахтын тастыкталган учурлары жок болсо да, Индиядагы окуяларга жооп катары көзөмөлдү жана чек ара текшерүүлөрүн күчөттү.
Түштүк жана Түштүк-Чыгыш Азиянын башка өлкөлөрү да саламаттыкты сактоо чараларын күчөтүштү. Таиланд, Малайзия, Сингапур, Гонконг, Индонезия жана Вьетнамдагы аэропорттор COVID стилиндеги медициналык текшерүүлөрдү жана таасирленген аймактардан келген жүргүнчүлөр үчүн дене табын текшерүүнү кайрадан киргизишти.
Ошо сыяктуу эле, Непал, жергиликтүү тастыкталган учурлар жок болгонуна карабастан, сактык чарасы катары Катмандудагы кирүү пункттарында жана Индия менен болгон кургактык чек арасында келген жүргүнчүлөрдү текшерүүнү баштады.
Бирок, Дүйнөлүк Саламаттыкты Сактоо уюмунун маалыматы боюнча, Нипах коомдук саламаттыкты сактоонун олуттуу көйгөйү бойдон калууда, айрыкча эпидемиялар көп кездешкен өлкөлөрдө. Вирус ошондой эле жабыркаган чочколор сыяктуу айыл чарба жаныбарларын массалык түрдө жок кылууга алып келиши мүмкүн. Окумуштуулар ошондой эле вирустун узак инкубациялык мезгилинен улам аэропортто текшерүүлөр натыйжасыз болушу мүмкүн экенин жана дүйнө жүзү боюнча жайылуу ыктымалдуулугунун эок экендигин билдиришти.
Кандай вакциналар жана дарылар бар?
Учурда Нипахка каршы бекитилген вакцина же дарылоо ыкмасы жок, бирок Оксфорд университетинин окумуштуулары жана COVID-19 вакциналарынын бирин иштеп чыгууга катышкандар сыяктуу бир нече талапкерлерде сыноо жүрүп жатат.
Бул топ тарабынан иштелип чыккан Нипах вакцинасы ушул эле технологияны колдонот жана Бангладештин Ич өткөк ооруларын изилдөө боюнча эл аралык борбору (ICDDR,B) менен кызматташуунун жана CEPI каржылоосунун аркасында декабрь айында Бангладеште II фазадагы сыноолорду баштады.
