Италиялык адам укуктары боюнча юрист жана БУУнун оккупацияланган Палестина аймактары боюнча атайын баяндамачысы Франческа Альбанезе Израилдин мыйзамсыз конуштарын жана Газаны басып алууну колдогон деп айыпталган 60тан ашуун компанияны, анын ичинде ири курал өндүрүүчүлөр жана технология фирмаларын тизмелеген отчетун жарыялады. Эксперт бул кырдаалды «геноцид кампаниясы» катары баалады.
Альбанезенин отчету мамлекеттердин, укук коргоочулардын, компаниялардын жана окумуштуулардын 200дөн ашык билдирүүсүнө негизделген.
Дүйшөмбү күнү жарыяланган баяндамада компанияларды Израиль менен байланыштарын үзүүгө жана эл аралык укукту бузган жетекчилерди мыйзам чегинде жоопко тартууга чакырат.
Альбанезе 27 барактан турган документте «Газада жашоо талкаланып, Батыш Шериада кол салуулар күчөп жаткандыктан, бул отчет Израилдин геноцидинин эмне үчүн уланып жатканын көрсөтөт: анткени бул көптөр үчүн пайдалуу», деген жазууну бөлүшүп, компанияларды «Израилдин апартеидине жана милитаризмине каржылык байланышта» деп айыптады.
Израилдин Женевадагы миссиясы бул документти «укуктук негизи жок, жалаа жана ачыктан-ачык кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу» деп атады.
Израиль Газага болгон согушта 56 500дөн ашуун палестиналыкты өлтүргөнү үчүн Эл аралык Адилеттик сотунда геноцид кылмышы менен соттолууда. Израиль ошондой эле Палестинанын отурукташкан жерлерин толук блокадага алып, 1,5 миллиондон ашык адамды ачарчылык коркунучуна салды.
Курал-жарак жана оор техника компаниялары тизменин башында турат
Отчет компанияларды курал-жарак өнөр жайы же технология сыяктуу тармактар боюнча топторго бөлөт, бирок алар кайсы калктуу конуштарга же Газа тилкесиндеги чабуулдарга байланышы бар экендиги тууралуу так маалымат бере бербейт.
Отчетто ошондой эле 15ке жакын компания түздөн-түз Альбанезенин кеңсесине жооп бергени, бирок алардын жооптору жарыяланган эмес деп белгиленет.
Отчетто Lockheed Martin жана Leonardo сыяктуу курал фирмаларынын Израилге Газада колдонулган курал-жарактарды бергени, Caterpillar жана HD Hyundai сыяктуу оор техника берүүчү фирмалардын болсо Палестина аймактарындагы отурукташкан жерлердин талкаланышына салым кошкону белгиленген.
Катерпиллар буга чейин анын өнүмдөрү эл аралык гуманитардык мыйзамдарга ылайык колдонулушун күтөрүн билдирген. Компаниялардын эч бири Reutersтин комментарий берүү өтүнүчүнө жооп берген жок.
Анын ичинде технология гиганттары
Alphabet, Amazon, Microsoft жана IBM сыяктуу технологиялык гиганттар да «Израилдин байкоочу аппаратынын жана Газадагы кыйроонун борборунда» деп айыпталган.
Alphabet буга чейин Израил өкмөтү менен 1,2 миллиард долларлык булут кызматтары боюнча келишимин коргоп, ал аскерий же чалгындоо максаттары үчүн эмес деп билдирген.
Palantir Technologies ошондой эле Израилдин аскерлерине AI куралдарын берген деп айыпталууда, бирок отчетто ал куралдардын колдонулушу деталдаштырылган эмес.
Отчетто БУУнун маалымат базасын кеңейтүү менен акыркы жолу 2023-жылдын июнь айында жаңыланган компаниялардын тизмесине жаңы компаниялар кошулуп, алардын уланып жаткан Газа согушуна болгон байланыштары кеңири чагылдырылган.
Доклад бейшемби күнү БУУнун 47 мүчөдөн турган Адам укуктары боюнча кеңешине сунушталышы керек. Кеңеш юридикалык жактан милдеттүү ыйгарым укуктарга ээ болбосо да, БУУнун иликтөөлөрү тарабынан документтештирилген иштер кээде эл аралык куугунтуктоо үчүн негиз болуп калышы мүмкүн.
