COVID-19 пандемиясы дүйнөлүк саламаттыкты сактоо системасынын олуттуу аялуу жактарын ачыкка чыгаргандан беш жыл өткөндөн кийин мүчө өлкөлөр жаңы глобалдык пандемияга даярдык иштеринин алкагында тең укуктуулук, технологияларды бөлүшүү жана кызматташуу сыяктуу маселелерди караган 32 барактан турган келишимди макулдашты.
Үч жылдан ашуун убакытка созулган сүйлөшүүлөрдүн натыйжасында өлкөлөр келечектеги пандемияларга каршы күрөшүү боюнча маанилүү келишимдин текстин макулдашты. Бул келишим Covid-19 кризиси учурунда кетирилген каталарды кайталабоо максатын көздөйт.
“Бүгүнкү түн биздин коопсуз дүйнөнү курууга болгон саякатыбыздагы маанилүү этап болуп саналат. Бүгүн Женевада дүйнө өлкөлөрү тарых жаратты”, – деди ДССУнун башкы директору Тедрос Адханом Гебреисус.
Covid-19 миллиондогон адамдардын өмүрүн алып, экономикаларды кыйраткандан беш жыл өткөндөн кийин сүйлөшүүлөрдө шашылыштык сезими күчөдү. Себеби H5N1 куш тумоосу, кызамык, mpox жана Эбола сыяктуу жаңы саламаттык коркунучтары пайда болууда.
Сүйлөшүүлөрдүн акыркы этабы да АКШнын тышкы жардамдарды кыскартуу жана дары-дармектерге тарифтерди киргизүү ыктымалдуулугунун шартында өттү.
‘Кабыл алынды’
Акыркы мүнөткө чейин айрым татаал маселелер боюнча пикир келишпестиктер сакталып турду. Сүйлөшүүчүлөр келишимдин 11-беренесине байланыштуу кыйынчылыктарга туш болушту. Бул берене саламаттыкты сактоо тармагында колдонулган технологияларды пандемияга каршы күрөштө өнүгүп келе жаткан өлкөлөргө өткөрүп берүүнү жөнгө салууну камтыйт.
Covid-19 пандемиясы учурунда жакыр мамлекеттер бай өлкөлөрдү вакциналарды жана тесттерди топтоп алган деп айыпташкан. Чоң фармацевтикалык индустриясы бар өлкөлөр болсо технологияларды милдеттүү түрдө өткөрүп берүүгө каршы чыгып, бул ыктыярдуу болушу керек деп талап кылышкан. Бирок бул тоскоолдукту “өз ара макулдашуу” шарты менен жеңүүгө мүмкүн болду окшойт.
Келишимдин негизин Патогенге жетүү жана пайдаларды бөлүшүү системасы (PABS) түзөт, ал патогендик маалыматтарды фармацевтикалык компаниялар менен тез алмашууга мүмкүндүк берет жана ошону менен пандемияга каршы өнүмдөрдү иштеп чыгуу процессин тездетет.
"Бул тарыхый келишимди даярдоодо дүйнө өлкөлөрү келечектеги пандемия коркунучтарын алдын алуу жана бардыгын коргоо боюнча биргелешкен милдеттенмелерин көрсөтүштү" деди сүйлөшүүлөрдүн теңтөрагасы Анн-Клэр Ампроу.
Акыркы текст келерки айда ДССУнун жылдык жалпы кеңешине сунушталат.
‘Көбүрөөк теңчилик’
ДССУнун башкы директору Тедрос журналисттерге учурдагы долбоор “тең салмактуу” экенин жана келишим “көбүрөөк теңчилик” алып келерин айтты.
Гебреисус пандемиянын алдын алуу, даярдык көрүү жана жооп кайтаруу кымбатка турушу мүмкүн экенин мойнуна алды, бирок "аракетсиздиктин кесепети алда канча жогору" деп эскертти. "Вирус - эң чоң душман. Анын ыктымалдуу кесепеттери согуштан да жаман болушу мүмкүн", - деп кошумчалады.
Америка Кошмо Штаттары дүйнөлүк саламаттыкты сактоо системасын солкулдаткан тышкы жардамдын кыскартылышынан улам сүйлөшүүлөргө катышкан жок. АКШнын президенти Дональд Трамп январь айында кызматка киришкенден кийин ДССУдан жана пандемия келишими боюнча сүйлөшүүлөрдөн чыгууну чечкен.
Бирок АКШнын жоктугу жана фармацевтикалык продукцияларга жогорку тарифтерди киргизүү коркунучу өндүрүүчүлөр менен өкмөттөрдүн арасында тынчсызданууну жаратты. Бирок акырында өлкөлөр мунасага келе алышты. Көптөр тексттин ратификацияланышын дүйнөлүк кызматташтыктын жеңиши катары баалашууда.
