Иллинойс штатынын губернатору Ж.Б. Прицкер жума күнү Дональд Трампка Иллинойс штатынын үй-бүлөлөрү үчүн дээрлик 9 миллиард долларлык тарифтик кайтарууну талап кылган мыйзам долбоорун жөнөттү, бул президент мактаган тарифтер АКШнын Жогорку соту тарабынан мыйзамсыз деп табылышынан кийин болду.
Прицкер Трамптын өзгөчө кырдаалдар боюнча ыйгарым укуктарын колдонуп, дүйнөлүк сооданы кайра түзүүгө жана ички бааларды көтөрүүгө алып келген тарифтерди киргизүү менен чектен чыкканы тууралуу соттордун чечиминен кийин Ак үйгө компенсация төлөө чакырыгын жасады.
«Тарифтериңиз фермерлерге чоң зыян келтирди, союздаштарыбызды кыжырдантты жана азык-түлүк бааларын көтөрдү», — деп жазган демократ саясатчы, эгер компенсация төлөнбөсө, андан аркы укуктук кадамдардын жасаларын эскертти.
Прицкердин АКШ медиасы менен бөлүшкөн катында Иллинойс штатындагы ар бир кожолук үчүн болжол менен 1700 доллар талап кылынганы белгиленген; бул сумма Йель университетинин эксперттери тарабынан өткөн жылы орточо бир америкалык үй-бүлө тарифтерден улам төлөгөн чыгым катары көрсөтүлгөн.
Прицкер керектөөчүлөр туш болгон кыйынчылыктар үчүн саясий жана каржылык жактан компенсация талап кылган бир гана жетекчи эмес.
Жума күнү эртең менен Калифорниянын губернатору Гэвин Ньюсом Трамптын тарифтери менен чогултулган акча америкалык шайлоочулардын чөнтөгүнөн чыкканын жана кайтарылып берилиши керектигин айткан.
«Эсептешүүнүн убактысы келди, Дональд. Бул тарифтер бааларды көтөргөн жана эмгекчил үй-бүлөлөргө зыян келтирген мыйзамсыз акча жыйноо аракетинен башка эч нерсе эмес эле; сен муну көп жылдык союздаштык мамилелерди талкалоо жана шантаж кылуу үчүн колдондуң. Мыйзамсыз алынган ар бир доллар тез арада пайызы менен кайтарылышы керек. Акчаны бер!»
Прицкер жана Ньюсом 2028-жылдагы президенттик шайлоодо Демократиялык партиядан талапкерлиги көрсөтүлүшү мүмкүн болгон ысымдардын катарында.
Кимдин акчасы?
Алардын талаптары татаал укуктук жана экономикалык чындыкка популисттик басым жасайт.
Өткөн жылдын апрель айында чоң салтанат менен жарыяланган Трамптын тарифтери импорттоочулардан 130 миллиард доллардан ашык киреше алып келди жана бул кошумча чыгымдардын олуттуу бөлүгү жогорулатылган баалар аркылуу керектөөчүлөргө жүктөлдү.
Каржы министри Скотт Бессент катардагы америкалыктардын түз кенемте ала аларынан күмөн санаганын билдирди.
Ыктымалдуу кайтаруулардын масштабы абдан чоң. Таасирдүү Пенн-Уортон бюджеттик модели (Penn-Wharton Budget Model) кайтарыла турган сумманын 175 миллиард долларга чейин жетиши мүмкүн деп болжолдоп жатат бирок акырында акчаны кимдин алаары белгисиз бойдон калууда.
Трамп болсо кандайдыр бир кайтарып берүү процесси жылдарга созулушу мүмкүн экенин моюнга алды.
79 жаштагы республикачыл саясатчы өткөн жылы бир нече жолу «абдан көп акча келип жатат» деп, миллиондогон америкалыктын «кичинекей арзандатуу» алышарын айткан болчу. Анын акыркы билдирүүсү тарифтик «дивиденд» чегинен үмүт кылгандардын көңүлүн калтырды.
Трамп тарабынан дайындалган консервативдик судья Бретт Кавано жума күнкү чечимде "бүгүн өкмөт импорттоочулардан чогулткан миллиарддаган долларларды кайтарып бериши керекпи же жокпу, эгер ошондой болсо, кантип кайтарып бериши керектиги жөнүндө эч нерсе айтылбаганын" билдирди.
Нью-Йорктун демократ губернатору Кэти Хокул Трамп администрациясынын тарифтерин «азык-түлүктөн баштап курулуш материалдарына чейин бардык нерсенин баасын көтөргөн, эмгекчил үй-бүлөлөргө, фермерлерге жана чакан ишканаларга каршы багытталган мыйзамсыз "арткы эшик" салыгы» деп мүнөздөдү; бирок ал акчаны кайтарып берүүнү талап кылган жок.
