Батыш Фракия түрк азчылыгынын консультативдик кеңешинин төрагасы жана Ксантинин шайланган муфтийи Мустафа Трампа 2026–2027-окуу жылында түрк азчылыгына таандык сегиз башталгыч мектептин – Родопиде беш, Ксантинде эки жана Евросто бир мектептин – ишмердүүлүгү токтотулганын жарыялады.
Бул чара убактылуу деп мүнөздөлгөнүнө карабастан, Трампа мектептер иш жүзүндө жабылганын билдирип, бул аракетти Батыш Фракиядагы түрк коомчулугунун эркиндигин чектеген кийлигишүү катары баалады.
Мустафа Трампа азчылыктардын билим берүү системасы Лозанна келишиминен, эки тараптуу келишимдерден жана эл аралык укуктан келип чыккан өзгөчө статуска ээ экенин жана мектептердин жабылышы бул статуска туура келбей турганын баса белгиледи.
«Эгерде биз түрк тилибизди сактап калгыбыз келсе, анда мектептерибизди да сактап калышыбыз керек», – деди ал.
Трампа азчылык мектептери коомчулуктун тилин, динин жана маданий баалуулуктарын сактоодо негизги роль ойной турганын белгилеп, түрк жана грек тилдеринде билим берген бул мекемелердин ишмердүүлүгүн улантышы келечек муундар үчүн маанилүү экенин билдирди.
Трампа коомчулуктун тарыхы, каада-салттары жана диний баалуулуктары тил аркылуу муундан муунга өтүп келерин белгилеп: «Эгерде биз бул тилди, түрк тилибизди сактап калгыбыз келсе, мектептерибизди да сактап калышыбыз керек», – деди.
Ата-энелер балдарын азчылык мектептерине жөнөтүү бул мекемелердин сакталып калышына салым кошорун белгилеген Трампа бул Батыш Фракиянын мусулман түрк коомчулугунун өздүгүн жана маданий уландысын сактоо үчүн да маанилүү экенин айтты.
Окуучулардын санынын азайышын мектептерди жабууга шылтоо катары колдонууну сынга алган Мустафа Трампа Түркия окуучулардын саны аз болгонуна карабастан, Стамбулдагы жана Гөкчеададагы грек азчылык мектептеринин ишин улантуу үчүн аракет кылып жатканын билдирди.
Трампа Грециядан да ушундай мамилени күтүп жатышканын белгилеп, азчылык мектептерин сактап калуу аймактын маданий байлыгын коргоого салым кошорун кошумчалады.
«Мектептердин жабылышы балдарга жана үй-бүлөлөргө да таасирин тийгизет»
Трампа айылдардагы азчылык мектептеринин жабылышы башталгыч мектеп жашындагы балдарды башка конуштарга барып окууга мажбурлап, балдарга жана алардын үй-бүлөлөрүнө экономикалык жана психологиялык оорчулук жаратарын айтты.
Ал жаш балдарды бир айылдан экинчи айылга, айрыкча кыш мезгилинде ташуу кыйынчылыктарын белгилеп, мектептердин жабылышы айылдардын жашоосуна да терс таасирин тийгизерин билдирди.
Трампа: «Айылдагы мектептин жабылышы ошол айылдын маданий чөйрөсүнүн жоголушун билдирет. Бул билим берүү чөйрөсүнүн да жоголушун билдирет», – деди.
Маселенин транспорттук кыйынчылыктар же экономикалык оорчулук менен гана чектелбегенин белгилеген Трампа азчылыктын билим алуу укугун коргоо зарылдыгын баса белгиледи.
Афинаны диалогго жана өзгөчө статусту урматтоого чакыруу
Ксантидеги азчылык орто мектебинин жана лицейинин башкармалыгынын башчысы Озан Ахметоглу да акыркы жылдары түрк азчылыгына таандык башталгыч мектептердин саны кыйла азайганын билдирди.
Ахметоглу Греция боюнча окуучулардын саны белгилүү бир чектен төмөн түшкөн мектептер жабылып, окуучулар жакынкы конуштардагы мектептерге которуларын түшүндүрдү. Ал азчылык мектептери өзгөчө жана автономдуу статуска ээ болгонуна карабастан, ушундай эле тартипке туш болуп жатканын сынга алды.
Ахметоглу эл аралык жана эки тараптуу келишимдер, биринчи кезекте Лозанна келишими менен аныкталган бул статус азчылык мектептерине өзгөчө коргоону камсыз кылышы керектигин белгиледи.
Ахметоглу Грециянын Билим берүү министрлиги көйгөйдү чечүүнүн жалпы жана бардык тараптар кабыл ала турган жолун табуу үчүн азчылык коомчулугу жана билим берүү мекемелери менен кеңешиши керектигин белгилеп: «Тилекке каршы, биз мындай диалог жана консультация үчүн шарттар жок экенин көрүп жатабыз», – деп кошумчалады.
Ахметоглу ошондой эле азчылыктардын башталгыч, орто жана жогорку мектептериндеги билим берүүнүн сапатын жакшыртуу боюнча 30 жылдан бери айтылып келе жаткан чакырыктар жоопсуз калганын билдирди.
Ал мындай мамиле коомчулукта жана ата-энелерде азчылык мектептеринин биринин артынан бири жабылып, акырында таптакыр жоголушу көздөлүп жаткандай таасир калтырганын айтып, Афины өз позициясын өзгөртүшү керектигин баса белгиледи.
«Бул — биз ээ болгон укук жана биз бул укуктан пайдалангыбыз келет»
Ахметоглу азчылыктардын балдары өз мектептеринде түрк жана грек тилдеринде билим алууга укуктуу экенин белгилеп: «Бул — биз ээ болгон укук жана биз бул укуктан пайдалангыбыз келет», – деп кошумчалады.
Ахметоглу балдардын өз тилин жана маданиятын, ошондой эле Грециянын расмий тили болгон грек тилин үйрөнүшүн каалай турганын айтып: «Биз азчылык мектебин жөн гана мектеп катары карабайбыз. Аны маданий мурасты муундан муунга өткөрүү, өздүктү жана таандыктык сезимин сактоого көмөктөшкөн абдан маанилүү мекеме катары да көрөбүз. Биз бул каалообуздун, өтүнүчүбүздүн жана күтүүбүздүн грек мамлекети тарабынан кабыл алынышын жана сый көрсөтүлүшүн каалайбыз, күтөбүз жана талап кылабыз»,- деди.
