Түркияда Биринчи айым Эмине Эрдоган демилгелеген "Нөл калдык" кыймылы быйыл сегиз жылдыгын белгилеп, өлкөнүн туруктуулукка жана экологиялык жоопкерчиликке болгон умтулуусун баса белгилейт.
2017-жылдын 27-сентябрында Эрдогандын колдоосу менен башталган бул долбоор ресурстарды натыйжалуу пайдалануу, калдыктарды азайтуу жана коомчулуктун маалымдуулугун жогорулатуу боюнча глобалдык экологиялык демилгеге айланды.
"8 миллиард адам үчүн 8 жыл" деген ураан алдында жүргүзүлгөн бул кыймыл социалдык медиа кампаниялары аркылуу кеңейип жатат. Айлана-чөйрө, шаар куруу жана климаттын өзгөрүшү министрлиги тарабынан координацияланган бул демилге энергияны үнөмдөө, парник газдарын азайтуу, калдыктарды башкаруу жана экономикалык үнөмдөө боюнча олуттуу жыйынтыктарды берди.
Сегиз жыл ичинде долбоор 205,000 имаратта нөл калдыкты башкаруу системаларын түзүп, 2017-жылы 13 пайыз болгон улуттук кайра иштетүү көрсөткүчүн 2024-жылы 36.08 пайызга көтөрдү жана 2035-жылга чейин 60 пайызга жетүү максатын койгон.
Кагаз, желим, айнек, металл жана органикалык материалдарды камтыган 74.5 миллион тонна кайра иштетилүүчү материалдар калыбына келтирилип, Түркия экономикасына 256 миллиард түрк лирасы кошулду.
Бул демилге 552.7 миллион дарактын кыйылышын алдын алып, 1.71 триллион литр сууну, 54.6 миллиард литр күйүүчү майды жана 227.3 миллиард киловатт-саат энергияны үнөмдөп, 150 миллион тонна көмүр кычкыл газынын бөлүнүп чыгышын токтотту.
Бул кыймылдын деңиздеги аналогу болгон "Көгүлтүр нөл калдык" долбоору 2019-жылдын 10-июнунда башталып, Түркиянын жээктеринен болжол менен 585 000 тонна деңиз калдыктарын тазалады. Долбоор ошондой эле күнүнө 50 000 бөтөлкөнү чогулткан депозиттик кайтаруу системасын камтыйт жана аны өлкө боюнча кеңейтүү пландалууда.
Түркиянын аракеттери дүйнөлүк мактоого ээ болууда
Түркиянын аракеттери дүйнөлүк деңгээлде таанылды. 2022-жылдын декабрында Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясы 30-мартты "Эл аралык нөл калдыктар күнү" деп жарыялады.
Эмине Эрдоган БУУнун Башкы Ассамблеясында Нөл калдык боюнча атайын сессияда сөз сүйлөгөн биринчи түрк лидер жубайы болуп, анын жетекчилиги астында Нөл калдыктар боюнча Жогорку деңгээлдеги консультативдик кеңеш түзүлгөн.
БУУнун 78-Башкы Ассамблеясынын алкагында Түркия "Глобалдык нөл калдык кыймылынын багыты" аттуу иш-чараны Түрк үйүндө өткөрүп, анда Президент Режеп Таййип Эрдоган Эмине Эрдоган демилгелеген “Глобалдык Нөл калдык боюнча Жакшы ниет декларациясына” биринчи болуп кол койгон.
Долбоор башталгандан бери онлайн платформага 114 өлкөдөн 15000ден ашуун нөл калдык ыктыярчылары кошулган.
Дүйнө лидерлеринин 50дөн ашуун жубайлары, эл аралык уюмдардын жогорку өкүлдөрү жана тышкы иштер министрлери да бул декларацияны колдоп, кыймылдын глобалдык деңгээлде кеңейип жатканын көрсөтүштү.
Жакында эле, 80-Башкы Ассамблеяда Эмине Эрдоган Габондун президенти Брис Клотер Олигинин жубайы Зита Олиги Нгуема менен жолугуп, ал Түркиянын Нөл калдык моделин кабыл алуу жана туруктуулук демилгелери боюнча кызматташуу ниетин билдирди.
Эрдоган Нөл калдык фонду Габондун программаны ишке ашыруусуна техникалык окутуу жана колдоо көрсөтө аларын ырастады.
Бул демилге башка эл аралык форумдарда да таанылып, 2023-жылы Индиянын Чоң жыйырмалык (G20) төрагалыгы учурунда “Глобалдык Нөл калдык боюнча Жакшы ниет декларациясы” Чоң жыйырмага мүчө мамлекеттер тарабынан колдоого алынган.
Эмине Эрдогандын лидерлиги бул долбоорго бир катар эл аралык сыйлыктарды алып келди, анын ичинде ФАО "Нөл ачарчылык, нөл калдык" сыйлыгы (2018), БУУӨП Туруктуу өнүгүү максаттары сыйлыгы (2021), БУУ-Хабитаттын "Калдыктарды акылдуу башкаруу" глобалдык чемпиону сыйлыгы (2021), Жер Ортолук Парламенттик ассамблеясынын сыйлыгы (2022) жана Дүйнөлүк банк Климат жана өнүгүү лидерлик сыйлыгы (2022) орун алган.
