Түрк дүйнөсүнүн интеграциясынын башкы уюму болгон Түрк Мамлекеттер Уюмунун (ТМУ) түзүлгөнүнө 16 жыл толду.
Алгач «Түрк тилдүү мамлекеттердин кызматташтык кеңеши (Түрк кеңеши)» деп аталган уюмдун пайдубалы 2009-жылдын 3-октябрында Азербайжан, Казакстан, Кыргызстан жана Түркия тарабынан кол коюлган Нахчыван келишими менен түптөлгөн.
Орток тарых жана маданий баалуулуктарга ээ болгон түрк дүйнөсүн интеграциялоону максат кылган TМУ мүчө өлкөлөр менен экономика жана саясаттан билим берүү жана маданият, коргонуу жана коопсуздук, транспорт жана бажы, туризм жана спортко чейин көптөгөн тармактарда кызматташууга негиз түзөт.
Учурда аймактык таанылууга ээ болуп жаткан ТМУ быйылкы жылдан баштап түрк дүйнөсүнүн ичинде биргелешкен күчтү билдирген жана анын мүчө өлкөлөрү 4,25 миллион чарчы километр аймакты ээлеп, болжол менен 160 миллион калкы менен геосаясий таасирин арттырган эл аралык уюмга айланды.
2021-жылдын 12-ноябрында Стамбулда өткөн мамлекет башчыларынын 8-саммитинде Түрк Кеңешинин аталышынын «Түрк Мамлекеттер Уюму» болуп өзгөрүшү түрк дүйнөсүнүн эл аралык аренадагы интеграция процессинде жаңы доордун башталышы катары чечмеленди.
Азербайжан, Казакстан, Кыргызстан, Түркия жана Өзбекстан Түрк Кеңешинин толук кандуу мүчөлөрү, Түркмөнстан, Венгрия жана Түндүк Кипр Түрк Республикасы (ТКТР) байкоочу статусуна ээ.
Штаб-квартирасы Стамбулда жайгашкан Түрк Мамлекеттер Уюмунун курамына Мамлекет башчыларынын Кеңеши, Тышкы иштер министрлер кеңеши, Аксакалдар кеңеши, Жогорку кызмат адамдары комитети жана Катчылык кирет.
Мындан тышкары, ТМУ Түрк мамлекеттеринин Парламенттик Ассамблеясы (TҮРКПA), Түрк академиясы, Түрк маданияты уюму (ТҮРКСОЙ), Түрк инвестициялык фонду, Түрк маданияты жана мурасы фонду сыяктуу кызматташтык механизмдеринин башкы уюму катары кызмат кылат.
TМУ көптөгөн эл аралык уюмдар, анын ичинде Бириккен Улуттар Уюму (БУУ), Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык Уюму (ЕККУ), Ислам Кызматташтык Уюму (ИКУ) жана Дүйнөлүк Бажы Уюму (ДБУ) менен өнөктөш.
Венгриянын Будапешт шаарында өкүлчүлүгүн ачкан TМУ байкоочу мүчө Венгрия, ошондой эле ЕБ, ЕККУ, OECD жана Вишеград тобу сыяктуу институттар менен болгон мамилесин бекемдеп, Европадагы көрүнүктүүлүгүн арттырууну максат кылууда.
TМУ «Түрк дүйнөсү-2040 көз караш документи» менен келечектеги стратегиялык максаттарын белгилейт. Ал өз ара ишенимди чыңдоо, саясий тилектештикти чыңдоо, экономикалык жана техникалык кызматташуу мүмкүнчүлүктөрүн арттыруу, адамзаттык мамилелерди чыңдоо, түрк дүйнөсүнүн тарыхый жана маданий мурастарын сактоо максатын көздөйт.
Акыркы 16 жылдын ичинде TМУ мамлекеттик мекемелердин гана эмес, бир тууган жамааттардын ортосунда да жакындыкты бекемдеди.
Өнөктөш уюмдардын иш-аракеттери элдердин жалпы баалуулуктарына болгон кызыгууну арттырып, Түрк академиясынын Түрк дүйнөсүнүн орток алфавит комиссиясы 34 тамгадан турган Орток түрк алфавити боюнча бир пикирге келгендиги тууралуу акыркы кабар түрк дүйнөсүндө чоң кубаныч менен кабыл алынды.
Түрк Мамлекеттер Уюмунун саммити «Аймактык тынчтык жана коопсуздук» темасынын алдында чакырылат. Курулгандан бери мамлекет башчыларынын деңгээлинде 11 саммит уюштурган TМУ, «Аймактык тынчтык жана коопсуздук» темасы менен 12-саммитин 7-октябрда Азербайжанда өткөрүүгө даярданууда.
