Антонио Гутерриш Америка Кошмо Штаттарынын (АКШ) жана Израилдин Иранга кол салууларынан улам козголгон жана күчөгөн жаңжал Жакынкы Чыгышты орчундуу бурулуш учурга түртүп жатканын, кесепеттери кеңири аймакка жайылып кетиши мүмкүн экенин эскертти.
Бейшемби күнү Анкарада президент Режеп Таййип Эрдоган ага “Ататүрк” эл аралык тынчтык сыйлыгын тапшырган аземде сүйлөгөн сөзүндө Бириккен Улуттар Уюмунун (БУУ) Башкы катчысы согуш аймактагы көптөгөн өлкөлөргө таасирин тийгизип жатканын айтты.
БУУнун Башкы катчысы чыңалуунун күчөшү дүйнөлүк соода жолдорун үзгүлтүккө учуратып, энергия бааларын көтөрүп, жакырларга жана аялуу катмарларга ченемсиз түрдө таасир этүүчү туруксуздукту күчөтүп жатканын эскертти. Гутерриш "Диалог жүргүзүү жана чыңалууну басаңдатуу - бул алдыга жылуунун жалгыз мүмкүн болуучу жолу" деп, бардык тараптарды согуштук аракеттерди токтотууга, эл аралык укуктун алкагында жайкын тургундарды коргоого жана сүйлөшүүлөргө кайтууга чакырды.
"Тынчтык – бул аракетке чакыруу"
Түркияга жана түрк элине ыраазычылык билдирүү менен сөзүн баштаган Гутерриш сыйлык глобалдык деңгээлдеги кагылышуулар жана геосаясий бөлүнүүлөр тереңдеп жаткан учурда берилгенин айтты. "Тынчтык – бул асыл көз караштан да көптү билдирет", - деген Гутерриш, "Тынчтык – бул тилектештикке чакыруу. Аракет кылууга чакыруу болуп саналат" деди.
Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысы сыйлыкты дүйнө жүзү боюнча гуманитардык жардам, өнүгүү жана адам укуктары үчүн иштеген бардык БУУ кызматкерлеринин атынан кабыл алганын жана аны Газа сыяктуу кагылышуу аймактарында кызмат өтөп жатып каза болгон кызматкерлерге арнаганын айтты.
Түркиянын гуманитардык ролуна мактоо
Гутерриш ошондой эле Түркиянын согуштан жана зулумдан качкан миллиондогон качкындарды кабыл алуудагы ролуна да көңүл бурду. "Мурда болуп көрбөгөндөй жер которуу кырдаалында Түркия эшигин ачты, миллиондогон адамдар зомбулуктан жана куугунтуктан качып, Түркияга баш калкалады", - деди.
Ал ошондой эле Анкаранын глобалдык кризистердеги ортомчулук аракеттерин, анын ичинде Кара деңиз дан демилгесиндеги ролун жана Газада ок атышууну токтотууну камсыз кылуу жана барымтадагыларды бошотуу боюнча дипломатиялык аракеттерин жогору баалады.
Дүйнөлүк чыңалуу күчөп баратат
БУУнун Башкы катчысы геосаясий атаандаштык күчөп, эл аралык укук көп бузулуп жаткандыктан эл аралык система барган сайын күчөп бараткан кысымга кабылып жатканын эскертти. "Биз дүйнөдө тынчтык жөнүндө көп айтабыз, бирок тынчтыкты өтө аз көрөбүз", - деген Гутерриш, аскердик чыгымдардын көбөйүшү, теңсиздиктин кеңейиши жана жасалма интеллект сыяктуу жаңы технологиялар зомбулук коркунучун дагы да күчөтүшү мүмкүн экенине байланыштуу этият болуу керектигин кошумчалады.
Гутерриш Жакынкы Чыгыштагы уланып жаткан кризисти эң кайгылуу мисалдардын бири катары көрсөтүп, кагылышууларда эң көп жапа чеккендер жарандар экенин баса белгиледи.
