Түркиянын түштүк-чыгышында жайгашкан жана дүйнөгө белгилүү Гөбеклитепе сыяктуу жерлер менен катар маанилүү неолиттик отурукташуу жери болгон Карахантепе “Археология” журналы тарабынан 2025-жылдын эң мыкты 10 археологиялык ачылышынын бири катары тандалып алынып, журналдын мукабасында жарыяланды.
Журналда: "Алты жыл мурун Карахантепеде биринчи таш курулуштар табылгандан бери бул аянт карапага чейинки неолит доорунда (болжол менен 12 000-10 200 жыл мурун) Түштүк-Чыгыш Анадолуда жашаган адамдардын тарыхын өзгөртүүнү улантууда. Эки уникалдуу ачылыштын негизинде быйыл да айырмаланды", - деп жазылды.
Ошондой эле журнал быйыл Анадолунун түштүк-чыгышындагы Шанлыурфа облусунда жайгашкан археологиялык аянтта табылган ачылыштардын арасында адамдын жүзү оюлуп жасалган сейрек кездешүүчү таш эстелик жана дүйнөдөгү эң байыркы үч өлчөмдүү баянды чагылдыра турган артефакттар тобу бар экени жазды.
Журналдын маалыматына караганда, сөз болуп жаткан обелиск - үч өлчөмдүү адамдын жүзүн камтыган Т формасындагы мамыча болуп, ушул аймактагы мындай курулуштар үчүн биринчи жолу болуп саналат. Неолит доорундагы көптөгөн жайларда табылган Т формасындагы мамычалар адам фигурасынын символу деп эсептелет, бирок мурда табылгандардын биринде да оюлуп жасалган бет болгон эмес.
"Мамычанын үстүндө беттин болушу булар адамдарды символдоштурат деген көз карашты колдойт", - деди казуу тобунун башчысы Нежми Карул журналга берген билдирүүсүндө.
"Археология журналы" бул ачылыштар Анадолудагы алгачкы коомчулуктардын өздөрүн жана дүйнөсүн кандай кабыл алганын түшүнүүбүздү тереңдетип, материалдык калдыктар аз болгон мезгилде мындай татаал жана символикалык көрүнүштүн сейрек кездешүүчү далилдерин көрсөтөрүн билдирди.
Бул аянт азыркы Түркиянын Шанлыурфа шаарынын жанындагы Жогорку Месопотамияда жайгашкан неолит дооруна таандык археологиялык эстеликтердин жыйнагы болгон "Таш дөбөлөр" долбоорунун маанилүү бөлүгүн түзөт. Түркиянын Маданият жана туризм министрлигинин маалыматына караганда, долбоордо отурукташкан жашоонун башталышынан тартып айыл чарба коомдорунун өнүгүшүнө чейинки неолит калдыктары изилденет.
"Дүйнөнүн неолит борбору"
Түркиянын маданият жана туризм министри Мехмет Нури Эрсой түрк NSosyal социалдык медиа платформасында Карахантепенин журналда жарыяланышын "Карахантепе дүйнөлүк аренада " деп куттуктады.
Эрсой: "Бул жерлерде жүргүзүп жаткан илимий изилдөөлөрүбүз адамзат тарыхы жөнүндө билгендерибизди кайрадан калыптандырууда. Микроанализдерден археометрияга, символикалык табылгалардан коргоо иш-чараларына чейинки бул комплекстүү процесс Таш дөбөлөрдү дүйнөнүн неолит борбору катары каттайт деп ишенем", - деди.
Эрсой: "Анадолунун 12 000 жылдык тарыхын илим аркылуу жарыкка чыгарууну, маданий мурасыбызды коргоп анын тарыхын дүйнөгө айтып берүүнү чечкиндүү түрдө улантабыз", - деп кошумчалады.
Эрсой ошондой эле окумуштууларга, кесиптештерине, Шанлыурфа губернаторлугуна жана Шанлыурфа муниципалитетине көрсөткөн аракеттери үчүн ыраазычылык билдирди.
