Сириянын президенти Ахмед аль-Шараа Сувайда шаарында коопсуздук маселесин жергиликтүү лидерлер жана коомдук аксакалдар көзөмөлдөй турганын жарыялады. Бул чечим өлкөдө олуттуу өзгөрүүнү билдирет.
Жаңылыктын маңызы эмнеде?
Бул чечим друз согушкерлери менен бедуин урууларынын ортосундагы катуу кагылышуулардан кийин кабыл алынды. Сириянын ички иштер министрлигинин маалыматына ылайык, бул кагылышууларда кеминде 30 адам каза болуп, 100гө жакын адам жаракат алды.
Шараа бейшемби күнү телекайрылуусунда бул чечим "жогорку улуттук кызыкчылыкты" эске алуу менен кабыл алынганын айтты. Ошондой эле, мамлекет друз элин коргоо жоопкерчилигин сактап каларын баса белгилеп, аларды "бул улуттун ажырагыс бөлүгү" деп сыпаттады.
Ошол эле учурда Сирия армиясы Сувайдадан артка чегинип, жергиликтүү согушкерлердин ортосунда ок атышууну токтотуу келишими түзүлдү.
АКШ бардык тараптар кырдаалды жеңилдетүү үчүн белгилүү кадамдарга макул болгонун ырастады, бирок бул кадамдардын чоо-жайы азырынча белгисиз.
Эмне үчүн бул маанилүү?
Бул Сириянын борбордук бийлиги коопсуздук жоопкерчилигин расмий түрдө жергиликтүү лидерлерге өткөрүп берип жаткан сейрек учурду билдирет. Бул кадам коомдук башкарууга ишеним көрсөтүү жана тереңирээк кагылышуулардын алдын алуу максатын көздөйт. Көпчүлүк байкоочулар муну дипломатиялык тең салмактуулук катары баалашууда.
Бул жарыя Израилдин Сириянын түштүгүнө абадан соккуларын жасагандан бир нече саат өткөндөн кийин болду. Соккулар Сирия армиясынын базасын жана президенттик сарайдын жанын бутага алган.
Сириянын расмий өкүлдөрүнүн айтымында, бул соккуларда кеминде үч адам каза болуп, 34 адам жаракат алган. Израиль бул аракеттерди өз аймагындагы друз коомчулугун коргоо үчүн жасаганын билдирсе, Сириянын расмийлери муну өлкөнү туруксуздаштыруу стратегиясынын бир бөлүгү деп эсептешет.
Ливандын Прогрессивдүү Социалисттик партиясынын мурдагы төрагасы, друз лидери Валид Жанболат Израилди друз коомчулугун коргоо шылтоосу менен Сирияда баш аламандык жаратууга аракет кылып жатат деп айыптады.
Чыңалуу күчөп жаткан учурда, Шараа АКШ, араб мамлекеттери жана Түркиянын ортомчулук аракеттерин мактап, алардын кийлигишүүсү зордук-зомбулуктун аймактык кагылышууга айланышына жол бербегенин белгиледи.
Ал Израилди Сирияны "чексиз баш аламандыктын аренасына" айландырууга аракет кылып жатат деп айыптап, бирок тышкы ортомчулар жана Сириянын өз аракеттери бул максатка каршы турганын айтты.
Кыскача маалымат
Сувайда – Сириянын түштүгүндөгү негизинен друздар жашаган шаар. Жарандык согуш учурунда жана андан кийин жергиликтүү согушкерлер өз иштерин өз алдынча башкарган. Башар аль Асад режими 2024-жылдын декабрында кулатылгандан кийин, аймактагы кырдаал өзгөргөн.
Жакында чыңалуу бедуин уруусунун мүчөлөрү Сувайдада текшерүү пунктун орнотуп, друз жаранын сабап, анын мүлкүн тартып алган окуядан кийин күчөгөн. Бул окуя эки коомчулуктун ортосунда өч алуу жана адамдарды уурдоо сыяктуу зомбулуктарды жаратып, кырдаалды курчуткан.
Өкмөттүн күчтөрү аймакты турукташтыруу үчүн жөнөтүлгөнүнө карабастан, кагылышуулар токтобой келген. Улуттук күчтөрдүн артка чегинип, коомдук аксакалдар менен жергиликтүү топторго коопсуздукту көзөмөлдөө мүмкүнчүлүгүн берүү чечими чыңалууну азайтууга багытталган.
Шараа өз кайрылуусунда "улуттук биримдикке" жана кайра курууга багытталган жаңы көз карашты билдирип, Сириянын артыкчылыгы жарандык согуштан жана экономикалык кыйроодон калыбына келүү экенин, Израил сыяктуу чет элдик күчтөрдүн басымына карабастан жаңы кагылышууларга аралашпоону баса белгиледи.
Эмки кадамдар кандай болот?
Сувайдадагы ок атышууну токтотуу келишими азырынча сакталууда. Сириянын ички иштер министрлигинин маалыматына ылайык, жаңы келишим Сувайданы мамлекеттик көзөмөлгө толук интеграциялоону, бирок жергиликтүү ортомчулар аркылуу ишке ашырууну камтыйт.
Диний аксакалдар жана белгилүү друз лидерлери тынчтыкты сактоо жана коопсуздукту башкаруу милдетин алышат. Сирия менен дипломатиялык байланыштарды кайра калыбына келтирүүгө аракет кылып жаткан Вашингтон бул келишимди "чоң жетишкендик" деп атады. Мамлекеттик катчы Марко Рубио бардык тараптар "кырдаалды жеңилдетүү үчүн белгилүү кадамдарга" макул болгонун билдирди.
Ал бул кадамдардын чоо-жайын ачыктабаса да, АКШ бардык тараптар өз милдеттенмелерин аткарат деп күтүп жатканын белгиледи.
