Түркиянын президенти Режеп Таййип Эрдоган Жакынкы Чыгышта "жаңы Сайкс-Пико тартибин" түзүүгө каршы эскертүү берип, Израилдин аракеттерине жана аймактагы туруксуздукка каршы ислам өлкөлөрүнүн бекем тилектештигин чакырды.

«Биз аймагыбызда кан төгүү менен чек аралар түзүлгөн жаңы Сайкс-Пико тартибинин түзүлүшүнө жол бербейбиз», – деди Эрдоган ишемби күнү Стамбулда Ислам Кызматташтык Уюмунун (ИКУ) Тышкы иштер министрлер кеңешинин 51-сессиясында.

Ал Газа секторундагы абалды нацисттик концлагерлердеги шарттардан да оор деп мүнөздөп, «Газадагы 2 миллион бир тууганыбыз 21 айдан бери мындай шарттарда жашоо үчүн күрөшүп жатат» деп белгиледи.

Эрдогандын айтымында, Израилдин чабуулдарынан 55 миңден ашуун палестиналык, алардын 65 пайыздан көбү аялдар жана балдар, каза болуп, 128 миңден ашуун адам жаракат алган.

Ал каза болгондорго көңүл айтып, жаракат алгандарга тез сакайып кетүүнү каалап, Түркия палестин элинин кайгы-муңун терең сезип жатканын билдирди.

Иран

Эрдоган учурдагы кыйынчылыктарга карабастан, иран элинин бекемдигине ишенимин билдирди.

«Иран эли кыйынчылыктарга каршы тилектештиги жана күчтүү мамлекеттик тажрыйбасы менен бул күндөрдү жеңип чыгарына ишенебиз», – деди ал.

Ал Израилдин бомбалоолорунан жана иран жарандарына каршы жасалган кол салуулардан каза болгондорго Түркиянын атынан көңүл айтты.

Эрдоган Израилдин Иранга жасаган акыркы чабуулдарын катуу айыптап, мамлекеттик терроризмге каршы Ирандын өзүн коргоо укугу табигый, мыйзамдуу жана легитимдүү экенин баса белгиледи.

Ал Израилдин Газа, Ливан, Йемен, Сирия жана Иранга жасаган чабуулдарын «каракчылык» деп атап, Израилдин премьер-министри Биньямин Нетаньяхунун өкмөтү аймактагы тынчтыкка эң чоң тоскоолдук болуп жатканын эскертти.

Эрдоган ислам өлкөлөрүн Израилдин Газадан тышкаркы аракеттерине каршы бекем турууга чакырды. «Биз Израилдин каракчылык аракеттерин Палестинада гана эмес, Сирияда, Ливанда жана Иранда да токтотуу үчүн чоң тилектештик көрсөтүшүбүз керек», – деп кошумчалады ал.

Сириянын ИКУга кайра кошулушу

Сириянын ИКУга кайра кошулушун кубаттаган Эрдоган: «Сирия аймактык бүтүндүгүн жана улуттук биримдигин коргоо, туруктуу стабилдүүлүккө жетүү үчүн бүткүл ислам дүйнөсүнүн колдоосуна муктаж», – деп белгиледи.

Ал Сириянын ИКУга кайтып келүүсүнө жана эл аралык коомчулукка кайра интеграцияланышына жетишилген прогрессти канааттануу менен белгиледи.

Эрдоган Түркиянын Сирияга көп тараптуу колдоосун күчөтүп, анын өз алдынча туруусуна жардам берүүнү уланта турганын айтты.

Ал Сириянын көп жылдык курмандыктар аркылуу жетишкен жеңиши өлкө үчүн жаңы үмүттүү баракты ачарын кошумчалады.

Ислам дүйнөсүнүн биримдиги

Эрдоган учурдагы өзгөрүп жаткан тең салмактуулар жана морт саясат ислам дүйнөсүнүн биримдикте болушун талап кыларын баса белгиледи.

Ал ИКУ Израилдин аймакты баш аламандыкка салган саясатына каршы өз позициясын ачык билдириши керектигин жана мүчө мамлекеттерди сабырдуулук менен тилектештикти бекемдөөгө чакырды.

Эрдоган палестин элинин ичиндеги бөлүнүүлөрдү токтотууга чакырып, улуттук биримдикке жетишкен келечекке үмүт артты.

Ал мазхаб же улутуна карабастан, бардык мусулмандар бир кыбылага жана тагдырга ээ экенин, жалпы көйгөйлөргө каршы биримдикте аракет кылуу керектигин баса белгиледи.

ИКУ өнүгүү куралы катары

Эрдоган ИКУ БУУдан кийинки эң чоң эл аралык уюм катары натыйжалуураак болуп, өнүгүү куралы катары кызмат кылышы жана учурдагы жана келечектеги көйгөйлөрдү чечүү үчүн жакшы уюштурулушу керектигин белгиледи.

Ал ИКУнун бардык мүчө мамлекеттерин UNRWAны каржылык жана моралдык жактан колдоону улантууга чакырып, агенттиктин Анкарада өкүлчүлүк кеңсесинин ачылышын кубаттады.

Эрдоган Түркиянын ИКУдагы төрагалыгы Израилдин агрессиясы аймактагы стабилдүүлүккө жана тынчтыкка коркунуч туудурган учурда башталганын белгиледи.

Ал көп полярдуу дүйнө ислам дүйнөсүнүн өзүнчө бир полюс болуп, чоң жоопкерчиликти алып, глобалдык иштерде маанилүү роль ойношу керектигин баса белгиледи.

Эрдоган мусулмандар ички келишпестиктерди өз акылмандыгы жана эрки менен чечиши керектигин айтып, ислам дүйнөсү өз келечегине таасир эткен бардык маселелерге чечим табууга жөндөмдүү жана чечкиндүү экенин билдирди.