БУУнун Саламаттыкты сактоо уюму шейшемби күнү келечектеги саламаттык кризистерине каршы күрөшүүгө карата тарыхый Пандемия келишимин кабыл алды. Бул келишим Covid-19 кризисинен кийин үч жылдан ашык убакытка созулган сүйлөшүүлөрдүн натыйжасында түзүлдү.
Келишимдин максаты – келечектеги пандемияларда дүйнөлүк координацияны жана көзөмөлдү жакшыртуу, вакциналарга жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу менен Covid-19 пандемиясында байкалган нааразычылыкты жана эл аралык баш аламандыкты алдын алуу.
Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун (ДССУ) чечим кабыл алуу органы болгон жылдык башкы ассамблеясы аталган планды шейшемби күнү Женевадагы штаб-квартирасында кабыл алды. ДССУнун жетекчиси Тедрос Адханом Гебреисус добуш берүүдөн кийин: “Бул тарыхый күн,” – деди.
Келишимдин тексти өткөн айда бир нече айлампадагы курч сүйлөшүүлөрдөн кийин бир добуштан жыйынтыкталды.
АКШ бул сүйлөшүүлөрдөн чыгып кеткен, анткени АКШнын президенти Дональд Трамп өлкөсүн ДССУдан чыгарып кетүү чечимин кабыл алган. Бул процесс бир жылга созулат.
"Бүгүнкү күндө дүйнө мүчө мамлекеттердин жетекчилиги, кызматташтыгы жана убадаларынын негизинде коопсузураак" деген Тедрос: "Бул келишим коомдук саламаттыкты сактоо, илим жана көп тараптуу аракеттер үчүн чоң жеңиш. Бизге келечектеги пандемиялык коркунучтардан дүйнөнү жакшыраак коргоого мүмкүндүк берет" деп билдирди.
Ошондой эле келишим эл аралык коомчулуктун жарандарыбыздын, элибиздин жана экономикаларыбыздын Covid-19 учурундагыдай жоготууларга кайрадан дуушар болбошу керектигин кабыл алганын көрсөткөнүн айтты.
Бекитүү процесси
Бул келишим пандемияларды жакшыраак аныктоо жана аларга каршы күрөшүү үчүн эл аралык координацияны жана көзөмөлдү күчөтүүгө, ошондой эле вакциналарга жана дарыларга адилеттүү жеткиликтүүлүктү камсыз кылууга багытталууда.
Сүйлөшүүлөр Covid-19 пандемиясында вакциналарга жеткиликтүүлүктөн четтетилгенин сезишкен бай жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн ортосундагы пикир келишпестиктерден улам курч өттү.
Бул келишим мамлекеттин эгемендигине шек келтирет деп эсептегендер тарабынан да сынга алынды.
Өлкөлөр 2026-жылдын май айына чейин келишимдин Патогенге жетүү жана пайдаларды бөлүшүү механизминин чоо-жайын аныктоого тийиш.
Механизм, пандемияга алып келиши мүмкүн болгон патогендерге жеткиликтүүлүктү жана алардан алынган пайдаларды (вакциналар, тесттер жана дарылоо) бөлүшүүнү камтыйт.
Бул система аяктагандан кийин макулдашуу ратификацияланат. Келишим күчүнө кириши үчүн 60 ратификация талап кылынат.
Түштүк Африкадан Прешес Матсосо жана Франциянын глобалдык саламаттык боюнча элчиси Анн-Клер Ампру макулдашууга алып келген сүйлөшүү процессине тең төрагалык кылышты.
Дүйшөмбү күнү Башкы ассамблеяда сөз сүйлөгөн Ампру пландын "убакытка туруштук бере ала турган, эрежелерге негизделген жана келечекке багытталган системаны түзүүнү максат кылганын" айтты.
“Геосаясий чыңалуу жана олуттуу өзгөрүүлөр болуп жаткан учурда бул макулдашуу дүйнөнүн дагы деле биримдикте экенинин далили” деп кошумчалады.
