Иран маалымат каражаттарынын маалыматы боюнча, Ирандын Революциялык гвардия корпусу (ИРГК) стратегиялык жактан маанилүү Ормуз кысыгын бардык кемелер үчүн жаап, суу жолун колдонууга аракет кылган ар бир кеме бутага алынарын эскертти.
Рейтер агенттиги билдиргендей, дүйшөмбү күнү жергиликтүү маалымат каражаттарында жарыяланган билдирүүдө ИРГК командачысынын улук кеңешчиси Ибрагим Жабари Ормуз кысыгы жабылганын жана ал жерден өтүүгө аракет кылган ар бир кеме өрттөлө турганын айткан.
Жабаринин мамлекеттик маалымат каражаттарында жарыяланган билдирүүсүндө: «Кысык (Ормуз кысыгы) жабылды. Эгер кимдир бирөө өтүүгө аракет кылса, Революциялык гвардия корпусунун жана кадимки флоттун баатырлары ал кемелерди өрттөшөт», - деп жазылган.
Эгерде бул чара ишке ашырылса, дүйнөлүк мунай экспортунун болжол менен бештен бири өткөн кууш кысык аркылуу коммерциялык кемелер иш жүзүндө токтойт.
Ормуз кысыгы Перс булуңунун кууш оозу болуп саналат жана дүйнөлүк мунайдын болжол менен бештен бири өткөн чекит болуп эсептелет.
Ирандын түндүгүндөгү кысык аркылуу өткөн танкерлер Сауд Арабиясынан, Кувейттен, Ирактан, Катардан, Бахрейнден, Бириккен Араб Эмирликтеринен жана Ирандан мунай жана газ ташыйт. Бул мунайдын басымдуу бөлүгү Азияга кетет.
Ормуз кысыгындагы жүк ташуулардын бузулушу мунай соодасына өтө чоң таасирин тийгизиши мүмкүн.
Neuberger Berman инвестициялык башкаруу компаниясынын улук портфелдик менеджери Хакан Кая: «Кооптуу жагдайдын көлөмүн ашыкча баалоого болбойт», - деп белгиледи. Ал бир же эки жумага созулган жарым-жартылай басаңдоону мунай компаниялары көтөрө алса, бир айга же андан көпкө созулган толук же дээрлик толугу менен токтоп калуу дүйшөмбү күнү 70 доллардын тегерегинде соодаланган чийки мунайдын баасын «үч орундуу санга» жана Европанын жаратылыш газынын баасын «2022-жылы байкалган кризистик деңгээлге же андан жогору» көтөрөрүн айтты.
Иран менен болгон чыр-чатактын кеңейиши
Кысык жана Иран менен болгон чыр-чатактын кеңейиши жөнүндө билишиңиз керек болгон нерселер.
Дүйнөлүк кеме ташуу үчүн негизги суу жолу болгон Ормуз кысыгы эң тар жеринде болжол менен 33 чакырымдык (21 миль) ийри өтмөк болуп саналат. Бул кысык Перс булуңун Араб деңизи менен байланыштырат.
Бул жерден кемелер дүйнөнүн калган бөлүгүнө бара алышат. Иран менен Оман кысыгынын боюнда аймактык суулары болгону менен, ал бардык кемелер колдоно турган эл аралык суу жолу деп эсептелет. Асман тиреген имараттары менен белгилүү болгон Дубайдын мекени болгон БАЭ да ушул суу жолуна жакын жайгашкан.
Тарых бою кысык соода үчүн маанилүү болгон: Кытайдан аймак аркылуу керамика, пилдин сөөгү, жибек жана кездемелер өткөн, ал эми азыркы доордо ал Сауд Арабиясы, Кувейт, Ирак, Катар, Бахрейн, БАЭ жана Ирандан келген супертанкерлер тарабынан ташылган мунай жана газдын негизги жолуна айланган.
Кысык жабыкпы?
АКШнын Энергетикалык маалымат башкармалыгынын маалыматы боюнча, Сауд Арабиясы менен БАЭнин бул өтмөктү айланып өтө турган куурлары болгону менен, «кысык аркылуу өткөн көлөмдүн көпчүлүгүндө аймактан чыгуунун башка жолу жок».
Мурда бул жолго коркунучтар дүйнөлүк энергия бааларынын көтөрүлүшүнө алып келген; ушул сыяктуу таасирлер июнь айындагы Израиль-Иран жаңжалында байкалган.
Маалымат жана аналитика фирмасы Kpler X кысыгы расмий түрдө жабылбаганын, бирок спутниктик навигация системаларынын иштебей калышынан улам танкерлердин кыймылы кескин азайганын билдирди.
Улуу Британиянын деңиз соода операциялары борбору кысыктын эки тарабындагы аймактагы бир нече кемелерге кол салуулар болгонун кабарлап, кемелердин жайгашкан жерин көзөмөлдөөчү системаларга электрондук кийлигишүү күчөгөнүн эскертти.
Оман Араб деңизинин чыгышынан Ормуз кысыгына бара жаткан жолдо Маршалл аралдарынын желеги астындагы мунай ташуучу кемеге бомба ташыган кампитансыз суу үстүндөгү кайыктын чабуулунан бир моряк каза болгонун билдирди.
