Президент Режеп Тайип Эрдоган Түркия Израиль менен Ирандын ортосундагы чыңалуунун күчөшүнөн улам пайда болгон «от шакекчесинен» тышкары калууга чечкиндүү экенин билдирип, бул жаңжал аймакта узак мөөнөттүү согушка айланып кетиши мүмкүн экенин эскертти.
Анкарада өткөн өкмөт жыйынынан кийин сүйлөгөн сөзүндө Эрдоган Түркия бул процессти «мамлекеттик акылмандык» менен калыптанган өлчөнгөн жана этият мамиле менен башкарып жатканын айтты.
«Биз өлкөбүздү от шакекчесинен тышкары кармоого чечкиндүүбүз», - деп айткан Эрдоган, Анкара согуштун аймак өлкөлөрүнүн ортосундагы кеңири жаңжалга айланышын каалабай турганын баса белгиледи.
Түркия кризисти туура түшүнгөн жана жоопкерчиликтүү мамиле көрсөтүп жаткан өлкөлөрдүн бири экенин айткан Эрдоган: «Түркия, биздин аймакты кан менен ок-дары жытына чулгап жаткан процессти туура түшүнгөн алдыңкы өлкөлөрдүн бири жана ошондуктан бул бааланат», - деди.
Эрдоган ошондой эле Түркияны жаңжалга тартууга багытталган тузактарга түшпөй турганын билдирди.
«Алар бизди азгыргысы келген тузактарга биз түшкөн жокпуз», - деп айткан Эрдоган, өкмөт бул процессти тынч жана кылдаттык менен башкарып, жакшы коңшулук мамилелеринин жана аймактык тилектештик принциптерин карманып жатканын кошумчалады.
Президент Израилдин генодцидчи премьер-министри Биньямин Нетаньяхуну катуу сынга алып, Израилдин администрациясын туруксуздукту күчөтүп, аймактык тынчтыкты бузуп жатат деп айыптады.
Эрдоган: «Нетаньяху жетектеген кыргындардын желеси аймактык тынчтык жана адамзат үчүн дароо токтотулушу керек», - деп айтып, дүйнө өлкөлөрүн кайраттуу жана проактивдүү позицияны ээлөөгө чакырды.
Согуш негизинен Израилдин согушу экенин, бирок анын кесепеттери дүйнө жүзү боюнча сезилип жатканын айткан Эрдоган: «Акыркы 25 күн бул Израилдин согушу болгону менен, бүткүл дүйнө анын чыгымын төлөп жатканын көрсөттү», - деди.
Эрдоган: «Бул Нетаньяхунун саясий жашоосун сактап калуу үчүн жүргүзгөн согушу, бирок бул жүктү 8 миллиард адам көтөрүп жатат», - деди.
Эрдоган ошондой эле дүйнөлүк энергетикалык сооданын болжол менен 20 пайызы өткөн маанилүү кысык болгон Ормуз кысыгынын стратегиялык маанисине көңүл бурду.
Эрдоган кысык аркылуу жүк ташуулардын үзгүлтүккө учурашы дүйнөлүк экономикада олуттуу өзгөрүүлөрдү жаратканын айтып, «Дүйнөлүк энергетикалык сооданын 20 пайызы өткөн стратегиялык мааниге ээ болгон Ормуз кысыгынын жабылышы дүйнөлүк экономикага олуттуу сокку урду» деди.
Эрдоган дүйнөлүк экономикалык системага калыбына келтирүү үчүн бир нече жыл талап кылынышы мүмкүн болгон зыян тийгизгенге чейин «мыйзамсыз согуш» дароо аякташы керектигин баса белгиледи.
Ал: «Бул согуш калыбына келтирүү үчүн бир нече жыл талап кылынышы мүмкүн болгон зыян тийгизгенге чейин аякташы керек» деп, диалог каналдарын тез арада кайра ачууга жана маңыздуу сүйлөшүүлөрдү баштоого чакырды.
Эрдоган ошондой эле Израилдин позициясы чечим табуу үчүн дипломатиялык аракеттерге тоскоол болбошу керектигин билдирип, «Израилдин компромисске барбаган, максималисттик жана радикалдуу мамилеси дипломатиялык чечимдерди саботаж кылууга жол берилбеши керек» деди.
Күчөп бараткан чыңалууга карабастан, Түркия бардык дипломатиялык жана саясий куралдарын колдонуу менен тынчтык жана туруктуулук үчүн иштей берерин билдирген Эрдоган: «Түркия тынчтыкты, адилеттүүлүктү жана туруктуулукту орнотуу үчүн бардык каражаттары жана күчү менен иштей берет»,- деп кошумчалады.
Президент ошондой эле кризистин экономикалык кесепеттерине, айрыкча мунайдын баасынын кескин жогорулашына токтолду.
Өкмөт жарандарды дүйнөлүк экономикалык соккудан коргоо үчүн ар кандай чараларды көргөнүн айткан Эрдоган: «Биз дүйнөгө терс таасирин тийгизген бул процесстен жарандарыбызды коргоо үчүн күйүүчү майдын баасынын жылдыруучу шкала системасы сыяктуу чараларды көрүп жатабыз», - деди.
Эрдоган ошондой эле түрк экономикасынын тышкы соккуларга каршы күчтүү туруктуулугун баса белгиледи.
«Түрк экономикасынын мындай күтүлбөгөн соккуларга каршы туруктуулук чеги тарыхтагы эң жогорку деңгээлде», - деп айткан Эрдоган: «Мындан эч ким шек санабасын», - деп кошумчалады..
